Chávez is al snel weer helemaal de oude

Ook na zijn nederlaag van zondag zet de Venezolaanse president Hugo Chávez zijn socialistische project voort. Maar zijn eigen aanhang terugwinnen zal zijn grootste uitdaging worden.

President Chávez van Venezuela noemde de zege van zijn tegenstrevers „een pyrrusoverwinning”. (Foto AP) Venezuelan President Hugo Chavez (L) smiles during a meeting with sympathizers 06 December, 2007 in Caracas. Chavez said Wednesday his push to have Venezuela accept sweeping constitutional reforms has "not finished" despite being rejected in a weekend referendum. AFP PHOTO/Presidencia AFP

Het kostte hem een paar dagen, maar toen was Hugo Chávez weer helemaal de oude.

Zondagnacht oogstte de Venezolaanse president wereldwijd lof voor de sportieve erkenning van zijn nipte nederlaag in een voor hem zo cruciale volksraadpleging. Met een omvangrijke grondwetswijziging wilde hij zijn presidentiële macht drastisch uitbreiden om van Venezuela een socialistische staat te maken. Maar 51 procent van de kiezers zei er ‘nee’ tegen. „Ik zal luisteren naar de stem van het volk, zoals ik daar altijd naar heb geluisterd”, sprak de doorgaans felretorische Chávez verzoenend.

Woensdagavond hervond Chávez zijn oude, aanvallende stijl. Hij brak in op een persconferentie van de legerleiding, die was belegd om berichten in de lokale oppositiepers en op CNN tegen te spreken dat Chávez zondagnacht zijn verlies pas wilde toegeven na dwang van de militaire top. Een boze Chávez sprak van een „pyrrusoverwinning” van het neekamp. „Het is een strontzege. Terwijl onze nederlaag er een van moed was.”

Chávez zei verder dat een lastercampagne van de media de Venezolanen had opgezet tegen de hervorming. Daarom zou hij andere manieren vinden om zijn grondwetsvoorstellen „deels of aangepast” goedgekeurd te krijgen.

Vraag is of Chávez hier verstandig aan doet. De nederlaag die hij zondag leed – de eerste sinds zijn verkiezing in 1998 – werd hem vooral toegebracht door zijn eigen, in meerderheid arme aanhang. Van de 7,3 miljoen Venezolanen die hem in 2006 met een ruime meerderheid (63 procent) herkozen, stemden er zondag maar 4,3 miljoen. De oppositie wist ‘maar’ 200.000 kiezers meer te mobiliseren. (De opkomst was zondag 56 procent, tegen 75 procent in 2006.)

Chávez verloor zodoende niet omdat ‘nee’ het zo goed deed, maar omdat bijna drie miljoen aanhangers zondag in het geheel niet stemden. Een dag na de stembusgang was de sfeer in een sloppenwijk van Caracas dan ook alles behalve bedroefd. Chavistas hadden de grondwetswijziging niet nodig gevonden, zeiden ze, maar ze wilden ook ‘hun’ president niet afvallen. In plaats van ‘nee’ te stemmen, waren ze daarom maar thuisgebleven.

Daarmee, stelden sommige ja-stemmers zelfs opgewekt, had Chávez in feite niets verloren – hij kreeg er alleen niets bij. Bovendien, de ‘lokkertjes’ die er in zijn voorstellen zaten ( over werktijden en pensioenen) zouden er vast nog wel komen.

Mooi meegenomen was dat Chávez zich, door het verlies in het referendum, van zijn meest democratische kant had kunnen laten zien. Dat zou zijn imago op het continent en in de rest van de wereld alleen maar ten goede komen.

Ondanks zijn verlies beschikt Chávez nog tot juli 2008 over het recht om per decreet wetten door te voeren. Dit machtsmiddel is hem gegund door het parlement, dat na een verkiezingsboycot volledig op zijn hand is. De ‘lokkertjes’ komen hiervoor waarschijnlijk wel in aanmerking, liet Chávez dinsdag doorschemeren.

Voor de meer omstreden amendementen blijft de precieze procedure nog onduidelijk. Deze betreffen onder meer, wat Chávez noemde, de nieuwe „geometrie van de macht”, die hem het recht gaf de staatsinrichting naar eigen inzicht te veranderen. Mogelijk kan het parlement hiertoe een nieuw grondwetsvoorstel doen, waarna een nieuw referendum volgt.

Duidelijk is dat het voor Chávez juridisch lastig wordt de grondwet zó te wijzigen, dat hij zich in 2012 opnieuw herkiesbaar mag stellen. „Jullie hebben de hervorming afgewezen. Ik zal dan moeten vertrekken”, zei hij donderdag tegen een menigte aanhangers.

Maar door alleen de onbeperkte herverkiezing en de forse presidentiële machtsuitbreiding uit het grondwetsvoorstel te schrappen, wint Chávez zijn drie miljoen kiezers waarschijnlijk niet terug. De kringen rond hem hebben de afgelopen jaren veel macht naar zich toe getrokken, met corruptie en ander machtsmisbruik als gevolg.

Doorgaans zijn het juist de armen die relatief het zwaarst lijden onder autoritair wangedrag. Hun vertrouwen terugwinnen door de corruptie in eigen gelederen aan te pakken, wordt voor Chávez dan ook een grote uitdaging.

Bovendien zagen zelfs chavistas de invoering van het ‘Bolivariaanse socialisme’ niet steeds met veel vertrouwen tegemoet. Dankzij de duizenden Cubaanse artsen en leraren die in hun sloppenwijken actief zijn, weten ook de armste Venezolanen dat op Cuba na bijna een halve eeuw socialisme de heilstaat nog niet af is. Verder was ook de sluiting eind mei, van een oppositionele, maar dankzij haar entertainment goed bekeken commerciële tv-zender, een impopulair regeringsbesluit.

Voor Chávez lijkt enige terughoudendheid met de verdere opmars naar het ‘Socialisme van de 21ste Eeuw’ daarom geboden. Hij bleek dit maandag ook in te zien. „Wellicht waren we nog niet volwassen genoeg voor dit socialistische bombardement. [...] Ik moet zeggen dat ik me misschien vergist heb in de timing. [...] We zullen onze kameraden, vrienden en de besluitlozen moeten overtuigen dat een socialistisch model hun ten goede komt.”