Waarom blijven sommige liedjes in je hoofd zitten?

Fietskoerier Hetty van der Kooij uit Dordrecht wordt geplaagd door haar collega’s. Ze gooien één regel van een meezinger in de groep, waar Van der Kooij tijdens een ritje vervolgens niet meer van afkomt. Waarom niet?

„Ah, de oorwurm”, zegt Henkjan Honing, universitair hoofddocent muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam. „Waarschijnlijk een foutje van ons cognitief systeem. Als je een lied in je hoofd hebt, is dat te lokaliseren op hersenscans. Het activeert dezelfde gebieden van de auditieve cortex, het hersengebied waar geluid wordt verwerkt, als wanneer je echt muziek luistert.”

Oorwurmen (of liever brainworms zoals neuroloog Oliver Sacks ze noemt) komen voor bij ongeveer 95 procent van de mensen, bij vrouwen vaker dan mannen. Wat een oorwurm tot een oorwurm maakt, is onbekend. Honing: „Het zijn vaak muzikale clichés, met een simpele structuur. En ze moeten een zogenaamde ‘haak’ hebben, een onverwacht aspect dat blijft hangen.”

Is er ook een remedie? „Geen sluitende”, aldus Honing. „Je kunt proberen het hele liedje uit te zingen. Dan beëindig je de harmonische spanning, volgens sommigen. Of je moet een ander hardnekkig liedje gaan zingen.”

De ultieme oorwurm komt van Emile Hartkamp, de tekstschrijver en componist achter Frans Bauer. „Toen ik de muziek had geschreven, wist ik al dat ik iets bijzonders in handen had”, zegt hij over zijn grootste hit (die ook de schrijver achtervolgt). Hartkamp liet de melodie twee maanden op de plank liggen, tot hij de ideale tekst had gevonden. Toen kwam dat ene zinnetje, de haak, en „alles viel samen”.

Een goede oorwurm bevat volgens Hartkamp kretologie die iedereen kent en gebruikt. „Als de tekst ‘ja, de nacht is nog lang’ was geweest, had het niet gewerkt.” Verder zat het succes in de kracht van de interactie. „Mensen vinden het fijn om o-hé-o te mogen zingen.” En, waar hij erg trots op is, de Zuid-Amerikaanse tromslagen. „Rampam, rampam, padada dadada dam... Heb je even voor mij?”

Janna Laeven

Doe een oorwurmexperiment: www.hum.uva.nl/mmm/oorwurm