Een kruiwagen met geld komt er dus niet

De plannen van het kabinet om probleemwijken aan te pakken leken fraai.

Maar onduidelijk is nog wie de rekening betaalt.

De wijkenaanpak van het kabinet dreigt te verzanden in een koehandel tussen gemeenten en woningcorporaties. Op veel plaatsen voeren zij harde gesprekken over wie de rekening betaalt voor de verandering van veertig probleemwijken tot prachtwijken.

In Den Haag zijn er „grote verschillen tussen wat de corporaties kunnen of willen doen en wat wij zouden willen dat er gebeurt”, zegt wethouder Marnix Norder. In Rotterdam gaan de gesprekken „moeizaam”, zegt Anton van der Vlist, directeur beleid van woningcorporatie Vestia. In Arnhem zijn corporaties en gemeente er „financieel nog niet helemaal uit”, zegt wethouder Sander van Bodegraven.

Het kabinetsplan om de veertig zwaarste probleemwijken van Nederland ingrijpend op te knappen, had een vliegende start. Voor de zomer maakte verantwoordelijk minister Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie, PvdA) een ‘luistertoer’ langs de wijken. Snel stelden de gemeenten daarna hun ‘actieplannen’ op.

Begin oktober verdeelde Vogelaar het geld, in totaal 2,5 miljard euro over tien jaar. Rotterdam West: 180 miljoen. Schilderswijk: 90 miljoen. Zuilen Oost: 28 miljoen. Et cetera. Wethouders reageerden euforisch. Alleen, zo werd gaandeweg duidelijk, het was geen geld van het rijk. Het was geld van de woningcorporaties.

„De verwachting was dat het geld uit het kabinet zou komen”, zegt de Rotterdamse wethouder Dominic Schrijer. „Het speelveld is veranderd.” „Ik had liever gehad dat de minister had gezegd: Dit mag je besteden”, zegt wethouder Ronald Ootjers van Zaanstad. „Ze zegt: Dit geld mag je aan de corporaties vragen.”

De wethouders hebben het verkeerd ingeschat, vindt voorzitter Willem van Leeuwen van Aedes, branchevereniging van de corporaties. „Ze dachten dat er een kruiwagen met geld kwam. Dat ze geld konden pinnen bij de corporaties. Ze kwamen laat tot de conclusie dat ze op een andere manier aan tafel moesten.” Volgens Van der Vlist heeft het ministerie verkeerde verwachtingen gewekt.

Kunnen de veertig wijken wel rekenen op de bedragen die Vogelaar heeft toegezegd? Vorige maand verklaarde driekwart van de corporaties zich bereid 250 miljoen euro per jaar in de veertig wijken te investeren. Maar juridisch zijn ze niet aan de bedragen gebonden. Individuele corporaties zeggen dat het gaat om „indicatieve bedragen” die ze „in principe” willen betalen.

En niet zonder voorwaarden, blijkt uit een rondgang langs vijf grote corporaties. „De gemeente moet ook over de brug komen”, zegt directeur Arjan Schakenbos van Woonstad Rotterdam, met een verlangde investering van 32 miljoen euro per jaar de zwaarst belaste corporatie in het Vogelaarbeleid. „Wij kunnen brede scholen bouwen. Maar als er geen leraren zijn schiet het niet op.”

De corporaties willen ook weten hoeveel ze van hun investeringen terugzien. En vooral hoeveel ze vanaf volgend jaar kwijt zijn aan de vennootschapsbelasting die het kabinet hun oplegt. „Wij worden opgeroepen ongelooflijk te investeren in die wijken”, zegt John van Nimwegen, lid van de Raad van Bestuur van de Amsterdamse woningstichting Rochdale. „Tegelijk krijgen we vennootschapsbelasting voor de kiezen alsof we een supercommerciële onderneming zijn. Ik vind het kabinet verre van consistent.”

Grootste probleem is dat de plannen van de gemeenten niet zijn afgestemd op financiering door de corporaties. Vogelaar droeg de steden op te ‘focussen’ op onder meer veiligheid, integratie en sociaal-economische verbetering voor bewoners. En dus staan de actieplannen bol van de gezinscoaches, wijkagenten, microkredieten en ‘makelaars’ voor het tegengaan van schooluitval.

De corporaties staan, zacht uitgedrukt, niet te trappelen om projecten te bekostigen die niets te maken hebben met hun vastgoed. „Zou ik inburgering en veiligheid moeten betalen?”, zegt directeur Wim Gestel van Haag Wonen. „Dat lijkt me onwaarschijnlijk.” Het mág niet eens, zeggen de corporaties, verwijzend naar het Besluit Beheer Sociale Huursector dat hun juridische positie regelt.

Aan de andere kant willen corporaties niet de indruk wekken de bewoners van de veertig wijken in de kou te laten staan. Corporatie Haag Wonen is bereid 20 à 25 procent van het budget in te zetten voor „puur sociale” maatregelen, zegt directeur Wim Gestel. Maar de rest moet te maken hebben met „iets van steen”. In Amersfoort en Eindhoven hebben corporaties aangeboden ‘maatschappelijk vastgoed’ als scholen en sporthallen over te nemen van de gemeente, zodat die geld overhoudt voor sociale plannen.

In Arnhem hebben de corporaties gezegd 2 miljoen euro per jaar ‘sociaal’ te willen investeren. Maar dan wel voor projecten met „een duidelijk rendement”, zegt regiodirecteur Marco de Wilde van Portaal Arnhem. Hij noemt het voorbeeld van een corporatie die een maatschappelijk werker betaalt om langs te gaan bij bewoners van slooppanden. Niet om ze te vertellen dat ze moeten verhuizen, dat heeft de corporatie dan al gedaan, maar om hulp te bieden en te checken of ze genoeg gebruikmaken van de sociale voorzieningen. Volgens De Wilde kan dat gezinnen 800 tot 2.000 euro netto per jaar schelen. „Dát is een duidelijk rendement. Daar zien wij wat in.”

Toch komt een deel van de actieplannen door de voorwaarden van de woningcorporaties op losse schroeven te staan. De Zaanse wethouder Ootjers was trots op het programma van sociale investeringen voor de wijk Poelenburg. „Nu blijkt het geld toch weer op te gaan aan stenen”, zegt hij. In Rotterdam staat volgens wethouder Dominic Schrijer „de hele range van jeugd, jongeren, buitenruimte” ter discussie. Schrijer: „Kunnen de corporaties dat niet betalen of willen ze niet, daar gaat het om. Als ze niet kunnen betalen dan zullen we het rijk daarop aanspreken.”

Komende maandag zouden de charters tussen minister Vogelaar en de gemeenten feestelijk worden ondertekend. Dat kan niet doorgaan, maakte Vogelaar vorige week al bekend. Gemeenten en corporaties krijgen van haar nog tot 1 maart de tijd. Er is bemiddeling beschikbaar als ze er niet uitkomen. Helpt dat ook niet, dan grijpt Vogelaar in.

Lees meer over de probleemwijken op nrcnext.nl/mijnnext