Economische tegenwind begint op te steken

Rabobank en het CPB kwamen met economische vooruitzichten voor 2008. Hun conclusie: het land heeft dit keer maar kort kunnen genieten van de hoogconjunctuur.

Wat te doen nu de groei afvlakt en de inflatie toeneemt?

Die vraag lag gisteren op tafel bij de ontmoeting van Europese centrale bankiers in Frankfurt. De bankiers kozen voor de makkelijkste uitweg: niets doen. Onder aanvoering van ECB-president Jean-Claude Trichet lieten zij voor de vierde keer op rij de belangrijkste Europese rentevoet ongemoeid.

Maar het probleem waar de Europese bankiers zich voor gesteld zagen, zal de komende maanden alleen nog maar pregnanter worden. Want de economische tegenwind begint op te steken.

Gisteren gaf niet alleen de ECB een economische vooruitblik op 2008, maar ook het Nederlandse Centraal Planbureau (CPB) en de Rabobank. Hun eensluidende verwachting: 2008 wordt een ander jaar dan 2007.

De hoofdboodschap die alle drie de instituten gaven laat zich nog het best vertalen met de simpele zin: de hoogconjunctuur is ten einde.

Het CPB verwacht dat de economische groei, die dit jaar nog 3 procent bedraagt, volgend jaar zal afvlakken tot 2,25 procent. Voor de gehele eurozone verwacht de ECB een afvlakking van de groei tot tussen de 1,5 en 2,5 procent.

De Rabobank is iets optimistischer (2,75 procent), maar verdisconteert daarin nog niet een eventuele aanhoudende onrust op de financiële markten. Als die aanhoudt, daalt ook volgens Rabobank de groei tot 2,25 procent.

Juist de onzekerheid op de financiële markten is de komende maanden van belang voor de wereldwijde economie. Het CPB constateert in een gisteren verschenen nieuwsbrief dat de rust nog niet is teruggekeerd, ondanks renteverlagingen van de centrale bank in de Verenigde Staten in liquiditeitsinjecties aan grote zakenbanken door de ECB.

Met name in de VS krijgt de economische groei een knauw, omdat de investeringen in woningen zullen afnemen door de zogenoemde subprime-crisis. Dat zorgt voor een dalende consumptiegroei. De groei in de VS zal, als het tweede halfjaar van 2008 weer aantrekt, naar verwachting uitkomen op 2 procent.

Dat heeft onweerlegbaar invloed op de Europese en dus ook de Nederlandse economie. ECB-president Jean-Claude Trichet moest mede daarom gisteren de groeiverwachting voor 2008 wederom iets naar beneden bijstellen. De Europese Centrale Bank had dat ook al in september gedaan. Trichet zei te verwachten dat de inflatie in 2008 hoger zal uitpakken dan tot nu toe gedacht: tussen de 2 en 3 procent.

Het Centraal Planbureau pinde de economische groei voor Europa voor 2008 vast op 2 procent en verwacht een inflatie van meer dan 2 procent. Specifiek voor Nederland zakt de groei weg naar 2,25 procent, waarbij het CPB opmerkt dat een relatief groot deel van die groei vooral in het eerste halfjaar geboekt zal worden.

Hoewel de kredietcrisis de Nederlandse economie parten speelt, wordt de groeivertraging vooral door binnenlandse factoren veroorzaakt, aldus het CPB. Investeringen en overheidsbestedingen dragen volgend jaar minder bij aan de economische groei dan dit jaar. Dit geldt in mindere mate ook voor de particuliere consumptie.

De belangrijkste tegenvaller voor komend jaar is de steeds krapper wordende arbeidsmarkt. Het aantal vacatures bereikte in het tweede kwartaal van 2007 een hoogtepunt, en de spanning loopt nog steeds op. De werkgelegenheid loopt sneller op dan het aantal mensen dat een baan zoekt. Per saldo daalt de werkloosheid in 2008 volgens het CPB naar 4 procent, ofwel 310.000 personen. Het resultaat is duidelijk: hogere loonstijgingen (1,75 in 2007 en 3,25 procent in 2008) die nog eens worden versterkt door een oplopende inflatie (1,5 procent in 2007 en 2,25 procent in 2008.

Rabobank besteedde gisteren bij haar visie op 2008 veel tijd aan de spanningen op de arbeidsmarkt. De bank spreekt nog niet van een overspannen arbeidsmarkt, zoals begin deze eeuw, maar constateert wel een oplopende krapte. Het aantal openstaande vacatures (236.000 in het derde kwartaal van 2007, een record) en de cao-loonstijgingen van afgelopen zomer zijn daarvan een uitvloeisel. Die loonstijgingen zijn nog niet voorbij, verwacht de bank. Het echte probleem op de Nederlandse arbeidsmarkt zit hem volgens Rabobank bij het tekort aan geschoold personeel. Daarvoor zijn drie oplossingen te vinden: vergroting van het arbeidsaanbod (meer mensen die meer uren werken en langer doorwerken), verbetering van de kwaliteit van het arbeidsaanbod en een verdere flexibilisering van de inzet van arbeid.

Per saldo heeft Nederland dit keer maar kort kunnen genieten van de hoogconjunctuur. Daarbij is de top van de hoogconjunctuur ook lager gebleven dan de vorige keer, in 2001. Met terugwerkende kracht is de groeistuip van afgelopen kwartaal (4,1 procent groei) een eenmalig hoogtepunt geweest.

Lees meer over de kredietcrisis op nrc.nl/kredietcrisis