De VVD wil verder, na ‘bijzonder zwaar jaar’

Morgen houdt de VVD een partijcongres. In de peilingen staat de partij er slecht voor. Op de achtergrond speelt de kwestie Verdonk nog.

De man die van tevoren voor de meeste onrust zorgde, is er morgen niet bij. Erelid Hans Wiegel zal hoogstwaarschijnlijk verstek laten gaan op de algemene ledenvergadering van de VVD, morgen in Rotterdam. „Ik heb met de artsen van Wiegel gesproken en die vinden het onverantwoord als hij komt”, wist tv-presentator Paul Witteman woensdagavond in de live uitzending van Pauw en Witteman te melden aan VVD-fractievoorziter Mark Rutte, die zich enigszins verbluft moest laten aftroeven. Hij wist dit nog niet.

Verrast, maar niet per se onaangenaam verrast. Morgen in het WTC-gebouw wil de VVD namelijk rust uitstralen, en daarbij past geen Wiegel die opnieuw als los kanon over het dek rolt. In een eind november uitgelekte brief aan het VVD-hoofdbestuur liet Wiegel geen spaan heel van de manier waarop Rita Verdonk uit de VVD is verdwenen. Verdonk had er recht op lid van de partij te blijven, vindt Wiegel, ook al was ze uit de fractie gezet en wilde ze haar Kamerzetel behouden. Hij riep de VVD-leden op om het beleid van het hoofdbestuur af te keuren, en doekte vervolgens in de media meteen zijn hele partij op: alleen als onderdeel van een „brede liberale volksbeweging” maakte de VVD nog kans om ooit weer een grote speler te worden.

Niemand bij de VVD ontkent dat de onrust van de afgelopen maanden schadelijk geweest is. Voorzitter Jan van Zanen sprak van een ‘bijzonder zwaar’ jaar toen hij op dezelfde dag dat de brief van Wiegel uitlekte aankondigde dat het partijbestuur in mei 2008 vervroegd af zal treden. Als de meer dan duizend VVD-leden die morgen verwacht worden daar genoegen mee nemen, treedt maandag de maandenlange, getrapte procedure voor de verkiezing van een nieuwe voorzitter in werking.

Kandidaten zijn er al. Als eerste meldde zich deze week de Brabantse gedeputeerde voor milieu Onno Hoes. Hoes wil nadrukkelijk niet „als een soort Jan Pronk zeggen dat alles anders moet in Den Haag”, maar zich concentreren op de afdelingen, zegt hij. „Daar moeten we het vertrouwen herstellen, zoeken naar talent en zorgen dat de VVD er weer staat in 2010.”

Hoes vermoedt dat in de coulissen ook de Rotterdamse burgemeester Ivo Opstelten zich opmaakt voor een kandidatuur. „Mark Rutte en Uri Rosenthal hebben al gesprekken met hem gevoerd. Opstelten is een zwaargewicht – in figuurlijke zin dan, hè – die vaderlijkheid uitstraalt en die de partij in rustig vaarwater moet brengen. Ik wil juist energie uitstralen.”

Rutte noemde Hoes woensdagavond bij Pauw en Witteman een ‘goeie vent’ met een grote staat van dienst voor de VVD in Brabant, „in de steden, maar ook op het platteland”. Rutte zelf is sinds het vertrek van Verdonk in september „avond aan avond voor de partij op pad geweest” om de actieve leden in het land voor de VVD te behouden, vertelde hij. Maar „er is natuurlijk wel iets gebeurd”. De affaire-Verdonk heeft het vertrouwen van de kiezer een knauw gegeven. In de peilingen staat de VVD staat momenteel op 14 zetels, „het niveau van het begin van de jaren ’50 van de vorige eeuw”, zoals Wiegel in zijn brief sneerde.

Jack van Oppen van de VVD-afdeling Brunssum/Onderbanken dient morgen een motie van wantrouwen tegen Rutte in. „Rutte is niet de daadkrachtige, charismatische figuur die de VVD nodig heeft. Het vervroegde vertrek van Van Zanen en het hoofdbestuur geeft aan dat ze niet zuiver hebben geopereerd in de kwestie-Verdonk; als zij hun conclusie trekken, moet Rutte dat ook doen.”

Er is druk op hem uitgeoefend om de motie niet in te dienen, zegt Van Oppen. „Maar ons lijkt het beter nu de clash te hebben, alles overhoop te gooien en dan opnieuw te beginnen.” Ook het Staphorster raadslid Jan Talen dient met een groep ontevreden VVD’ers een kritische motie in. Zij eisen een ‘mea culpa’ van het hoofdbestuur. Talen voelt wel wat voor Wiegels brede liberale beweging, en zegt hierover ook met Verdonk te hebben gesproken.

Van Oppen verwacht morgen een grote drukte in het WTC, met meer critici van Rutte dan op het vorige congres in september in Veldhoven. Maar of zijn motie het haalt, weet Van Oppen niet. „Veel mensen steunen heimelijk mijn motie, denk ik. Maar ze durven niet hun nek uit te steken. Dat is slecht voor je partijloopbaan.” Wordt het een clash of een grote verzoendag voor de VVD? Onno Hoes verwacht het laatste. „Ik praat veel met Verdonk-aanhangers. Natuurlijk blijven ze teleurgesteld, maar de meesten denken toch ook: we moeten nu vooruit.”

Morgen in Zaterdag &cetera: Adviezen aan Rutte