De Sahara in Spanje?

Tropische luchtstromen lijken verder uit te dijen dan klimaatmodellen voorspellen.

Dat kan ernstige gevolgen hebben voor de landbouw, watervoorziening en natuur.

De tropen dijen uit. Er zijn aanwijzingen dat de klimaatgordel die volgens diverse criteria ‘tropisch’ mag heten de laatste tien jaar breder werd. Amerikaanse onderzoekers schrijven dit in een voorpublicatie van het net opgerichte Nature Geoscience.

Het gaat nog slechts om aanwijzingen. Bovendien zijn de waargenomen veranderingen groter dan de gangbare klimaatmodellen voorspellen. Maar als de gesignaleerde uitbreiding een vaste trend blijkt te zijn kan zij ernstige gevolgen hebben voor natuur, landbouw en watervoorziening. Vegetatiezones en neerslaggebieden zullen opschuiven, het stromingenpatroon in de oceanen kan veranderen. Het zuidwesten van de VS en de landen rond de Middellandse Zee krijgen dan te maken met ongekende droogte.

De Duitse klimatoloog Wladimir Köppen gaf rond 1900 de eerste wetenschappelijke definitie van het begrip tropen. De tropen zijn warm en nat en de variatie is er door het jaar heen klein, afgezien van de moessongebieden.

Het karakter van de tropen en de aangrenzende gebieden wordt bepaald door een typisch patroon van luchtbeweging in de lage atmosfeer (de troposfeer). Boven de tropen stijgt de lucht, wat veel regen brengt. De opgestegen lucht vloeit naar de polen weg en daalt weer op hogere breedte, wat daar leidt tot droogte. Dit is een deel van de zogenoemde ‘Hadley-circulatie’.

Binnen de tropen overheersen oostenwinden, daarbuiten westenwinden. Dit typische stromingspatroon, dat ook nog een uitbreiding heeft in de koude, droge stratosfeer, kan gebruikt worden om de tropen een precieze afbakening te geven.

Dat is wat Dian J. Seidel en collega’s deden. Ze hanteerden ook andere criteria: de hoogte van de tropopauze (de scherpe overgang van troposfeer naar stratosfeer), de hoeveelheid ozon boven een gebied (altijd laag boven de tropen) en satellietmetingen aan de aardse warmte-uitstraling. Stuk voor stuk kwam in deze parameters na 1994 een ontwikkeling op gang die als een uitbreiding van de tropen beschouwd moet worden.

Als het waar is wat we menen te zien kunnen de gevolgen zeer ernstig zijn, noteren Seidel en collega’s. Maar de belangrijkste conclusie is nu dat de gangbare klimaatmodellen zo’n forse uitbreiding helemaal niet voorspellen of verklaren. Dat is verrassend en verontrustend.