De opstand van de zachte eitjes

Ook al was het geen kerstkaart, een mooi gebaar was het wel. Dear Mr. Chairman, stond boven de brief die president Bush onlangs verzond aan een van zijn minst favoriete dictators. Achter gesloten deuren noemde Bush de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il ooit een „hatelijke pygmee”, en in het openbaar „een tiran”. Voor een president die sterk gelooft in de waarde van persoonlijke diplomatie is dat geen veelbelovend uitgangspunt.

Maar Bush heeft zijn afkeer overwonnen. Want als Kim een pygmee is, dan wel een pygmee met kernwapens. Een man dus voor wie je moet oppassen. En nu Kims regime heeft toegezegd al zijn nucleaire installaties te zullen ontmantelen, is in Washington het moment aangebroken voor een teken van respect.

In zijn brief drukte Bush de Noord-Koreaan op het hart dat hij wel volledige opening van zaken moet geven over al zijn nucleaire activiteiten „willen we onze vooruitgang kunnen voortzetten”. En met de hand ondertekende hij: „Hoogachtend (sincerely), George W. Bush.” Wie heeft het nog over de As van het Kwaad?

Het zijn zware tijden voor hardliners in Washington. Zelfs Iran begint als boeman te verbleken. Nu de Amerikaanse inlichtingendiensten tot de conclusie zijn gekomen dat Teheran zijn kernwapenprogramma in 2003 heeft stopgezet, is Bush een belangrijk argument voor een aanval op Iran uit handen geslagen. Straks ploffen ook bij Ahmadinejad nog de hartelijke groeten op de mat.

Maar zover is het nog lang niet. „Iran was gevaarlijk. Iran is gevaarlijk. En Iran zal gevaarlijk blijven zolang het de kennis heeft die nodig is om een kernwapen te maken”, zei Bush op de persconferentie waar hij een toelichting gaf op de dramatische ommekeer van zijn inlichtingendiensten. Hoe hij denkt Iran die kennis te ontnemen, zei hij er niet bij. Maar in ieder geval worden de diplomatieke voorbereidingen voor extra strafmaatregelen tegen Iran op volle kracht voortgezet. „Er is niets veranderd”, hield Bush vol.

Op dezelfde persconferentie probeerde de president zich te verontschuldigen voor het loos alarm (‘Iran werkt hard aan een kernwapen’) waarmee de CIA in 2005 gevaarlijke onrust had gezaaid: hij verzuchtte dat het Iraanse regime „niet erg transparant is”.

Dat mag zo zijn, maar hetzelfde kan gezegd worden van de regering-Bush. Er moet langzamerhand een Amerikaanse tegenhanger van de aloude kremlinologie aan te pas komen om enig idee te krijgen van wat er plaatsvindt in het Witte Huis. Wordt er een machtsstrijd uitgevochten tussen de resterende neocons en voorstanders van een gematigder koers? Of laten de toenadering tot Noord-Korea en het rapport van de inlichtingendiensten juist zien dat die strijd al is beslecht? En dat, zoals Die Zeit oppert, de coup van de duiven, de opstand van de zachte eitjes, is geslaagd?

In oktober schermde Bush nog met het schrikbeeld van een Derde Wereldoorlog. Wist hij toen nog niet waar zijn inlichtingendiensten mee zouden komen? Dat is onwaarschijnlijk. Toen een journalist hem op de man af vroeg: „Gelooft u absoluut dat Iran een kernwapen wil bouwen?”, antwoordde Bush al omzichtig. „Ik geloof dat ze het vermogen, de kennis willen hebben om een kernwapen te kunnen maken”, zei hij. „Daarom heb ik tegen mensen gezegd: als je een Derde Wereldoorlog wilt vermijden, dan lijkt me dat je moet willen voorkomen dat ze de kennis hebben om een kernwapen te maken.”

Kennelijk voelde hij zich toen al niet zelfverzekerd genoeg om die ‘mensen’ (zijn vader? Poetin? Merkel?) krachtig te verzekeren dat Iran een kernwapen bouwt. Ook toen al was het vergrijp van Teheran alleen dat het uit was op de kennis over een kernwapen. En toch dat dreigement.

Omdat de verkiezingskoorts al aardig oploopt, kan een Amerikaanse Kremlinwatcher allicht op het idee komen dat binnenlandse politieke overwegingen bij dit alles een rol spelen. Juist over Iran waren de Republikeinse kandidaten de afgelopen maanden bezig elkaar in ferme taal te overtroeven. Dat zij na het rapport van de inlichtingendiensten een toontje lager moeten zingen, komt goed uit voor de gematigde veteranen van de Republikeinse partij, zoals minister van Defensie Gates, die het buitenlands beleid in rustiger vaarwater proberen te brengen.

Juurd Eijsvoogel is redacteur vanNRC Handelsblad