De luide Utrechtse akoestiek wordt nog wat bijgesteld

Gisteren vond het eerste concert plaats in de ‘Rode Doos’, de tijdelijke Utrechtse concertzaal Vredenburg Leidsche Rijn naast de snelweg A2. Van het verkeer was binnen niets te horen, maar het rumoer in de zaal was groot.

De akoestiek in de Rode Doos, de tijdelijke Utrechtse concertzaal Vredenburg Leidsche Rijn langs de snelweg A2, kent problemen en pluspunten. De zeer ruime zaal klinkt zó luid dat er zelfs gemakkelijk kamermuziek kan worden gespeeld. Maar een symfonieorkest moet zich erg inhouden. De komende weken gaat akoesticus Renz van Luxemburg dan ook proeven nemen hoe de akoestiek aan te passen en te verfijnen.

Violiste Janine Jansen speelde gisteren op het openingsconcert bij het Residentie Orkest, gedirigeerd door Lawrence Renes. Haar solistische pianissimo-passages in het Vioolconcert van Mendelssohn klonken midden in de zaal op rij 17 nog zeer present. Dat geeft hoop voor Jansens Vijfde Internationaal Kamermuziek Festival, dat ze hier van 26 tot en met 30 december organiseert.

Maar de orkestbegeleiding overstemde Jansens spel soms op hinderlijke wijze, al ging het geleidelijk aan beter. Tevoren was Wagners ouverture Der fliegende Holländer een nogal bulderende affaire, soms ook wat hol klinkend. Zo gauw het orkest boven mezzo-forte uitkwam, liep ook de transparantie van het klankbeeld ver terug. In Beethovens klein, spits en fris aangepakte Vierde symfonie waren de problemen uiteindelijk bijna verdwenen. Ook op rij 31, de achterste, klonk alles nog prima.

Na afloop zei dirigent Lawrence Renes tevreden te zijn over de warme klank, terwijl de zaal toch oogt als een loods en het podium zeer breed en diep is. Hij ziet veel potentie voor deze zaal, die nog minstens vier jaar mee moet voor het Muziekpaleis klaar is. „Maar je moet deze zaal wel leren bespelen, net zoals je moet wennen aan een instrument.”

Akoesticus Van Luxemburg is verrast dat de akoestiek nog zó goed is in een zaal met zo’n afwijkende breedte. In Utrecht staan er 56 stoelen naast elkaar, in het toch ook brede Amsterdamse Concertgebouw 40. Van Luxemburg gaat vanaf vanavond de akoestiek verder meten. Daarna volgen experimenten, met andere opstellingen van klankkaatsers. Van Luxemburg kreeg zijn opleiding in Eindhoven bij Piet de Lange, de akoesticus van onder andere De Doelen en muziekcentrum Vredenburg.

Omdat er geen ‘proefconcerten’ waren, was het beluisteren van een orkest in deze zaal ook voor hem nog maar een begin. Janine Jansen nam dinsdag al wel solo een akoestische proef en toonde zich tevreden. Van Luxemburg wil de zaal vooral geschikt maken voor het Radio Filharmonisch Orkest, dat hier vaak optreedt tijdens de ‘Vrijdag van Vredenburg’. Vanavond leidt Jaap van Zweden in Utrecht een concert van het RFO, ook rechtstreeks te horen op Radio 4.

Voor het Festival Oude Muziek, met veelal kleine bezettingen, lijkt in Vredenburg Leidsche Rijn door de goede akoestiek het perspectief gunstig, zegt directeur Jan Van den Bossche. Wel wil hij hier eerst nog eens een sopraan horen. Het festival had dit jaar grote problemen, toen het Muziekcentrum Vredenburg al gesloten was voor de ombouw tot Muziekpaleis, die door allerlei problemen nog steeds niet is begonnen. Vredenburg was de grootste zaal van het festival, Leidsche Rijn ligt ver van het centrum, zodat het moeilijk is nog een laat avondconcert te organiseren.

Het openingsconcert werd getroffen door tal van problemen. Dirigent Neeme Järvi werd ziek en werd vervangen door Lawrence Renes, die het aangekondigde Tweede vioolconcert van Sjostakovitsj niet in de vingers heeft. Het concertprogramma werd compleet veranderd, waardoor de aangekondigde komst van de beroemde en zeer geliefde componist Arvo Pärt kwam te vervallen.

Door een file onderweg kon het Residentie Orkest gisteren slechts drie kwartier repeteren in Utrecht, te kort om te wennen aan de akoestiek.

Tijdens de subtielste momenten van het optreden van Janine Jansen klonken een tijd lang vanuit een opening in de zaalvloer veel gestommel en barse bevelen. Dat was de Utrechtse brandweer in actie. Twee rolstoelers werden uit een vastgelopen invalidenlift bevrijd.