China betwist macht grondstoffenconcerns

China en BHP voeren een machtsstrijd om de prijzen van grondstoffen. Dat verklaart BHP’s bod op Rio Tinto en Pekings verzet ertegen, en ook de wilde acties in de Chinese media.

IJzererts gaat in een schip van mijnbouwgigant in de haven Karatha, in Noord-West-Australië. Foto Bloomberg Iron ore particles are maneuvered onto a Rio Tinto Group ship at Karatha Port in north Western Australia, Australia, Wednesday, July 26, 2006. BHP Billiton Ltd., the world's largest mining company, is losing the support of investors and steelmakers for its proposed $128 billion takeover of Rio Tinto Group. Photographer: Jack Atley/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

Als Marius Kloppers (45), de topman van het Australische BHP Billiton, tijdens de landing de contouren van nevelig Shanghai ziet opdoemen, verbetert zijn humeur na een lange vlucht altijd onmiddellijk.

Ieder gebouw met meer dan 20 verdiepingen – en daar staan er een paar duizend van in de ‘Grote Parel’ – bevat meer staal dan de havenbrug in Sydney, weet hij.

De iron man, die met de overname van Rio Tinto het grootste grondstoffenbedrijf ter wereld wil creëren, weet ook dat het feest van de industrialisering van China eigenlijk voor hem nog maar net is begonnen. Tenminste als hij het machtsspel wint en van zijn BHP Billiton en het concurrerende Rio Tinto het grootste mijnbedrijf ter wereld kan maken.

„Het gaat in de kern om de vraag wie de prijzen van ijzererts, koper en andere essentiële grondstoffen gaat bepalen. Is dat China of zijn dat de mijnbedrijven”, legt econoom en ingenieur Jia Langqun van het adviesbureau MySteel in Shanghai uit.

„Kloppers en met hem alle internationale mijnbedrijven zijn bang dat er een moment komt dat een machtig China de wereldprijzen gaat dicteren. Peking heeft daar in 2005 al mee gedreigd. Op hun beurt zijn de Chinese staalbedrijven, met name Baosteel en Sinosteel, de Chinese nummers 1 en 2, bang dat een nieuw mijnconglomeraat hogere prijzen gaat vaststellen”, zegt Jia.

Er is voor de 870 Chinese staalbedrijven alle reden te denken dat het Kloppers om machtsvorming tegenover de talrijke Chinese klanten gaat. Kloppers, een geboren en getogen Zuid-Afrikaan, gebruikt voortdurend de term pricing power.

De ijzerertsprijzen voor China worden niet bepaald op de vrije markt, maar tijdens jaarlijks topoverleg in Shanghai tussen de grootste drie internationale mijnbedrijven en Baosteel, dat van Peking onderhandelingsbevoegdheid heeft gekregen.

In het lopende contract, dat in 2008 afloopt, betalen de Chinezen een kortingsprijs van 80 dollar per ton, terwijl op de mondiale handelsbeurzen in Mumbai en Londen de dagprijs voor een ton ijzererts 180 dollar is. Voor 2008 en 2009 worden daar prijsstijgingen van 20 tot 50 procent verwacht. Uiteraard wil China dat zien te voorkomen.

„Het is duidelijk dat Billiton, Rio Tinto en het Braziliaanse Compaanhia Vale do Rio Doce dit gat tussen de afgesproken contractprijzen en de dagprijs willen verkleinen en dat China belang heeft bij het zo groot mogelijk houden van dit gat. Kloppers redeneert dat alleen Billiton en Rio Tinto samen groot genoeg zijn om China onder druk te zetten om de prijzen per ton te verhogen”, legt Jia uit.

In dit machtsspel om de prijzen schuilt de verklaring voor het Chinese verzet tegen de vorming van een nieuwe mijngigant. De machthebbers in Peking en de onderhandelaars van Baosteel hebben Kloppers duidelijk gemaakt „bezorgd” te zijn over zijn plannen. Dat hebben Japan en Zuid-Korea ook gedaan toen Kloppers daar langs kwam.

De bezorgdheid in China vertaalt zich in een golf van speculaties in de tamelijk wilde financiële pers van China over mogelijke acties van Baosteel en Peking.

[Vervolg GRONDSTOFFEN: pagina 14]

GRONDSTOFFEN

Onvrije Chinese media gaan wild te keer

[Vervolg van pagina 13] Zo onvrij als de Chinese media zijn inzake politieke berichtgeving, zo wild gaan zij te keer als het om financieel economische nieuws gaat. Baosteel zou zich inkopen bij Rio Tinto om als een witte prins het bedrijf te verdedigen tegen BHP Billton, luidde het eerste gerucht. Het tweede, oncontroleerbare en ook snel ontkende gerucht haalde zelfs het wereldnieuws: Baosteel zou Rio Tinto zelf willen overnemen met steun van Peking. Jia: „Dat was meteen ongeloofwaardig, want de politieke en financiële hindernissen zijn daarvoor te groot. Dat weet iedereen.”

Hij doelt op voorspelbaar verzet van de Australische regering tegen de verkoop van een strategische onderneming als Rio Tinto aan een Chinees semistaatsbedrijf. Baosteel wordt weliswaar geleid wordt door economen en ingenieurs, maar partijsecretarissen kijken in de raden van bestuur en commissarissen mee.

Toch erkennen ook de Chinese staalfabrikanten de logica van Kloppers. Immers, industrialiserend China heeft de komende 20 jaar meer ijzererts, koper, nikkel, lood en uranium nodig dan de mijnen van marktleider Billiton (Australië), nummer twee Compaanhia Vale do Rio Doce (Brazilië) en nummer drie Rio Tinto (Australië) kunnen produceren.

Er is één statistiek die Kloppers voortdurend gebruikt om uit te leggen waarom hij meteen na zijn aantreden op 1 oktober een bod van ongeveer 140 miljard dollar (zo’n 95 miljard euro) heeft uitgebracht op concurrent Rio Tinto. China heeft in 2008 61 miljoen ton buitenlands ijzererts nodig, maar de genoemde drie ondernemingen, die 75 procent van de wereldvoorraad controleren, kunnen op het ogenblik maar 41 miljoen ton leveren.

De krapte heeft verschillende oorzaken. De mijnen werken weliswaar op topcapaciteit, maar er zijn te weinig schepen voor bulktransport en het aantal geschikte havens is te beperkt. Ook zijn er onvoldoende vrachttreinen en railsverbindingen naar de afgelegen mijnen in West-Australië, India en uithoeken van Latijns-Amerika.

Alleen samen kunnen BHP Billiton (marktkapitalisatie 235 miljard dollar, 39.000 werknemers) en Rio Tinto (150 miljard dollar, 41.000 werknemers) de nodige investeringen opbrengen om aan de Chinese vraag te voldoen. Bestaande mijnen moeten worden uitgebreid, er moeten nieuwe schepen, vrachttreinen en ontginningsmachines gebouwd worden, er moeten mijnrechten gekocht worden in ontoegankelijke uithoeken van Rusland, Mongolië en China.

Want ga maar na, redeneert Kloppers, China heeft alleen al in 2008 59 procent van de ijzerertsvoorraad van de wereld nodig. Hoe kan het ook anders in ‘de werkplaats van de wereld’. Iedere paraplu bevat 200 gram staal en er worden in China jaarlijks 1,5 miljard regenschermen gemaakt en dan heeft hij het nog niet over de auto’s, de fietsen, de torenflats, de bruggen.

Op de website van zijn familie heeft de Zuid-Afrikaan wel eens verteld al deze statistieken uit zijn hoofd te kennen. Nog eentje: om de Chinese behoefte aan koper voor alle laptops, pc’s, telefoons, ijskasten, homecinemasystemen te voldoen moet er in de komende 20 jaar meer koper geproduceerd worden dan in de 8.000 jaar dat mensen koper gebruiken.

Een gefuseerd Billiton en Rio Tinto zal groter worden dan Microsoft. Samen zouden zij meteen de belangrijkste producent van ijzererts, koper, aluminium, lood en nikkel zijn. Daarnaast zouden zij de markten voor diamanten, kolen en uranium domineren. Jia Langqun van het adviesbureau Mysteel in Shanghai denkt dat een fusie onvermijdelijk is, ondanks het verzet van China, Japan, Korea en Rio Tinto zelf.

„Dit is, sinds de industrialisering van China tien jaar geleden echt op gang kwam, de trend in de grondstoffensector. Het is een logisch gevolg van de ontwikkelingen in China en zij werken al nauw samen in Chili, waar zij samen de Escondida-kopermijn exploiteren. Hun ijzerertsmijnen in West-Australië liggen dicht bij elkaar. Het is een rationele gedachte om een nieuw bedrijf te vormen dat de mijnen kan uitbreiden en de infrastructuur kan verbeteren. Australië ligt bovendien dichter bij China dan Brazilië. Het ligt dus minder voor de hand om de Brazilianen op te kopen”, legt Jia Langqun uit.

Besparingen van kosten, bundeling van krachten in de wereld van de mineralenwinning, het is allemaal het directe gevolg van China’s opmars. „In de jaren vijftig, zestig en zeventig was Japan het grote verhaal voor de mijnbedrijven, maar China is in de 21ste eeuw wat Japan in de 20ste eeuw was: een grondstoffenveelvraat. China heeft nu al meer ijzererts en koper nodig dan Japan, de tweede economie van de wereld”, zegt Jia.

Kloppers maakt volgens Jia een goede kans de overnamestrijd te winnen. Jia: „Ik denk dat China uiteindelijk een fusie niet zal kunnen tegenhouden. De opties om dit plan tegen te houden zijn eigenlijk heel beperkt. Maar wellicht krijgen de Chinese onderhandelaars wel gedaan dat Billiton/Tinto een gunstig meerjaren contract af wil sluiten.”

De Europese Unie kan niet meer doen dan toekijken hoe een duopoly (BHP Billiton/Rio Tinto én Compaanhia Vale) gevormd wordt, hoewel de plannen van Kloppers ook alle Europese staalbedrijven en -afnemers raken. Of Neelie Kroes, de Eurocommissaris die de vrije concurrentie bewaakt, Kloppers kan of wil tegenhouden, valt volgens analisten nog te bezien.

Jia’s mening wordt gedeeld door banken en beleggers, die hun klanten adviseren BHP Billiton en Rio Tinto te kopen. De raad van bestuur van Rio Tinto zelf heeft tot vandaag toe afwijzend gereageerd op het bod van Kloppers, maar er is geen analist in Londen of New York die deze afwijzing anders uitlegt dan playing hard to get. De laatste afwijzing van Tinto’s president-directeur Albanese biedt al ruimte voor onderhandelingen, als die al niet al aan de gang zijn.

Jia: „Er komt een moment dat Kloppers zijn bod verhoogt en iedereen om de tafel gaat zitten.” Dan is de wording van het grootste mijnbedrijf ter wereld snel een feit, verwacht hij. En kijken de aandeelhouders van beide mijnbedrijven, die in meerderheid voor de fusie zijn, niet alleen in dankbaarheid naar Kloppers, maar vooral ook zeer begerig naar de rokende en dampende schoorstenen van China.