Boeken slachten

Boeken digitaliseren op de nieuwe manier. foto Maarten van Haaff Boeken digitaliseren op de nieuwe manier. Stap 2: de stapel losse bladzijden van het boek worden ingevoerd in de machine. Alle bladzijden worden nu achter elkaar gescand. Karmac, Lelystad, 21 nov 2007. foto maarten van haaff boeken bibliotheken digitalisering scannen Haaff, Maarten van

In 2002 zag ik in het Museum Of Modern Art een tentoonstelling over de Russische avant-garde. Futuristisch drukwerk van vóór de Eerste Wereldoorlog. Een erfenis die nog rondspookt in onze hedendaagse kunst. In een vitrine lag een boekje, getiteld A Game in Hell. Een gedicht van V. Klebenikov, de tekst met de hand geschreven door Olga Rozanova, met illustraties van Kazimir Malevitch. Het omslag vertoont een duivel aan de strop. Door dat boekje werd ik betoverd, de tekening, het handschrift, de kleur van het papier, de rafelranden van het omslag. Oplage 800 exemplaren, gepubliceerd in 1914. Een paar seconden had ik de ervaring dat een tijdmachine me tot dat jaar had teruggebracht. Ik schreef er een stukje over.

Toen was ik weer eens jarig. Ik trof bij de post een grote envelop van Antiquariaat Schumacher. De verpakking maande: voorzichtig! Het was een exemplaar van A Game in Hell. Met een brief van Wilma en Max Schumacher. Wel gefeliciteerd. Ik maakte een luchtsprong, riep ‘Hoera’, of iets van die strekking. Later heb ik gedacht: waarom? Het kortste antwoord is: dit boekje had het overleefd, de geschiedenis was tastbaar geworden.

Er is een discussie gaande over de vraag wat je een boek mag aandoen om het te kunnen digitaliseren. ‘Rats! Weg met die kaften. Het behoud van boeken is sentimentele flauwekul,’ vindt Ewoud Sanders. Je snijdt de rug van het boek af, legt de pagina’s onder een scanner en het kan op internet. Mondiaal gedemocratiseerd. Bovendien: papier is vergankelijk. Gun het boek zijn digitale tweede leven. De Koninklijke Bibliotheek heeft nu het plan van alle boeken die tussen 1800 en 1950 in Nederland zijn verschenen, een exemplaar te ‘versnijden’ en te digitaliseren. Er is meteen een vakterm voor gevonden. Slachten lijkt me beter.

Professor dr. Lisa Kuitert waarschuwt. Boeken zijn meer dan tekst. Ieder boek heeft zijn eigen gezicht, in omslag, lettertype, afmetingen. Je pakt het beet, misschien ruik je aan het papier. Door het boek te digitaliseren, ben je het niet aan het versnijden; je ontvleest het. Maak geen haast met de digitalisering, zegt Kuitert. Straks komen er nog betere technieken, en dan is het te laat, dan zijn er al bibliotheken afgeslacht.

Eens ben ik van de fysieke ondergang van een boek getuige geweest. Het was in een café waar uitgevers en schrijvers elkaar ontmoetten. Een uitgever had voor een goede vriend, schrijver, een exemplaar van een die dag verschenen boek meegenomen. De schrijver was in gezelschap van een collega die liet blijken dat hij het ook wilde hebben. De heren hadden al iets gedronken. De nieuwe eigenaar van het boek herinnerde zich hoe koning Salamo zo’n dilemma had opgelost. Hij scheurde het boek doormidden. Nooit zal ik het geschokte, gemartelde gezicht van de uitgever vergeten.