Boekbanden in mensenhuid

Een wekelijkse verkenning naar de grenzen van de slechte smaak

A True and Perfect Relation of the Whole Proceedings Against the Late Most Barbarous Traitors, Garnet, a Jesuit and his Confederates Boekband van mensenhuid Foto Wilkinsons

Jongstleden zondag onder de hamer: A True and Perfect Relation of the Whole Proceedings Against the Late Most Barbarous Traitors, Garnet, a Jesuit and his Confederates (1606). Een boek met een smaakprobleem. Aan het onderwerp ligt het niet. Voor verraders heeft de historie nu eenmaal een gruwelijk lot in petto. En dat het hier een jezuïet betreft: die orde heeft heel wat gruwelen op haar geweten. Dat men hier van slechte smaak rept komt door de verschijningsvorm. Dit waarheidsgetrouwe rechtbankverslag werd gebonden in de huid van de veroordeelde. De veilingmeesters van Wilkinson's Auctioneers in Doncaster (Yorkshire) huiverden. Ze zeiden dat het gezicht van de geëxecuteerde hen vanaf het voorplat aangluurde, Henry Garnet, volgens de overheid van die dagen een van de samenzweerders die tijdens het beruchte Gun Powder Plot (1605) een moordaanslag op de protestantse Koning James I van Engeland beraamden. Pure inbeelding. Het is immers zeer onwaarschijnlijk dat men de aangezichtshuid van de priester heeft gebruikt. Het vel van rug en schouders looit beter, en er zitten geen gaten in.

Boekbanden in mensenhuid – deze bijzondere materiaalkeuze verloor al rond 1850 haar populariteit in de boekbinderij. Vaak werd de huid gebruikt van misdadigers, bij voorbeeld die van de in 1821 opgehangen moordenaar John Horwood uit Bristol, wederom voor een verslag van misdaad en berechting. De beroemde Parijse patholoog Victor Cornil (1837-1908) liet zijn exemplaar van Dumas’ Drie musketiers binden in het stuk getatoeëerde mensenhuid uit de tijd van Lodewijk XIII, dat hij ooit had verworven. Fraai is ook het voorbeeld van de boekband die een exemplaar siert van Tables of the Skeleton and Muscles of the Human Body (1749) door Bernhard Albinus. Het oorspronkelijke blanke mensenleer was zwart geverfd, zodat het mooi aansloot bij het hoofdstuk On the location and cause of the colour of Ethiopians and of other peoples.

Dat er (naast bibliotheken) privé-verzamelaars van dit specifieke boekbandentype zijn staat vast, maar je leest er weinig over. De enige die ik ooit tegenkwam wordt geïnterviewd in de dagboeken van de negentiende-eeuwse roddeltantes Edmond en Jules de Goncourt. Een perverse bibliofiel uit Engeland, genaamd Frederick Hankey (1833-1883). Hankey is naar Parijs verhuisd om dat het op dat moment het ero-bibliofiele cenrum van Europa is, beide broers gaan op visite. Hankey laat hen een ingenaaid boek van Sade zien en zegt dat hij nog op een huid wacht om het in te laten binden: ‘Een huid van een jong meisje die een van mijn vrienden me zal bezorgen. Die wordt gelooid… Als u mijn huidje wilt zien… Hij heeft me voorgesteld om hem in mijn bijzijn te verwijderen… Maar er zijn twee vrouwen nodig… Want tussen de dijen… U begrijpt: voor en achterplat, dan heb je er twee nodig… maar het is onaangenaam… de huid zou eigenlijk van een levend meisje moeten worden gehaald… Die vriend van mij, hij reist door Afrika, en bij de slachtpartijen daar… En dan… ja ja, dat zou heel mooi zijn.’

Kokhalzen, dat is de eerste reactie. In tweede instantie ga je twijfelen. Ging Hankey echt zo ver, of hebben de Goncourt-broertjes de boel flink aangedikt? Hij was echt zo erg, vrees ik. Een andere versie van hetzelfde verhaal is te vinden op de door The Guardian geprezen blogspot http://grumpyoldbookman.blogspot.com/2005/11/book-binding-for-beginners.html. Hankey reisde niet slechts de grenzen van de goede smaak ver voorbij, hij passeerde de grenzen van de slechte smaak met evenveel gemak.

En dan komen die de Doncasterse veilingmeesters van Wilkinson's Auctioneers in verband met de boekband in de Garnet-huid met zo’n slap huiververhaaltje. Spooky hoor! Of zou het zijn bedoeld om de prijs om te drijven? Het ziet er naar uit dat ze hun hele trucendoos hebben open getrokken: als richtbedrag bij lotnummer 181 van de 2 decemberveiling (A Rare & Macabre Early 17th Century Anthropodermic Bound Book) staat 0.00 Pond. En het is Wilkinson cum suis gelukt: lot 181 heeft de pers gehaald. Jongleren met de slechte smaak is óók een vorm van slechte smaak.

Een boekband in mensenhuid! Wat de gek er voor geeft. We houden voor u in de gaten hoeveel dat is.