Wonen op een bel van broeikasgas

CO2 opbergen in de grond, kan dat? Energieconcern Total probeert het in het Pyreneeën.

Niet iedereen daar is er gerust op.

De praktische gevolgen van een paar decennia broeikaseffect zijn eigenlijk heel overzichtelijk. Luister maar naar manager Nicolas Aimard van Total. Hij licht deze avond de plannen van het energieconcern toe in Lacq, het Franse gasveld in de westelijke Pyreneeën. Op de bijeenkomst zijn 65 verontruste dorpsbewoners afgekomen.

Het zit zo. Duizenden jaren hebben de mensen op een gasbel gewoond waar CO2 in zat. Toen kwam de oliemaatschappij om het gas te exploiteren. En nu het gas bijna op is en de aarde te veel opwarmt, gebruiken de ondernemers dezelfde pijpen voor vervoer de andere kant op. Zij gaan broeikasgas opbergen onder de grond. Straks wonen de mensen in de Pyreneeën dus op een zuivere CO2-bel, bewaakt door de oliemaatschappij.

Zijn er nog vragen? Ja die zijn er. De dorpelingen luisteren stil zolang Aimard de technische details van het project uitlegt. Maar daarna branden ze los. Is CO2 eigenlijk giftig als het ontsnapt, vraagt omwonende Klaus Wolfgang. Het antwoord: een half uur in lucht met 4 procent CO2 leidt tot onherstelbare schade. Het komt dus aan op technieken om CO2 snel te verspreiden, zodra het is ontsnapt. „Maar wij zijn ervan overtuigd dat het niet kan ontsnappen”, zegt Aimard. „Het is helemaal veilig.”

Total wil volgend jaar beginnen CO2 op te slaan in Lacq. Twee jaar lang bekijkt men wat de gevolgen zijn van het het ondergronds opslaan van 150.000 ton CO2. Dat is evenveel als de uitstoot van 50.000 auto’s in die periode, maar een kleinigheid vergeleken met de ruimte die er in de wereld is om CO2 ondergronds op te slaan. Zo gaat het in oude Nederlandse gasvelden naar schatting om 11 miljard ton bergruimte.

Het afvangen en ondergronds bergen van CO2 geldt als een soort wondermiddel tegen klimaatverandering. Van de mondiale uitstoot van CO2 kan volgens de VN in 2050 wel 20 tot 40 procent worden opgeslagen. Het maakt zuiniger consumeren en het zoeken naar alternatieven voor fossiele brandstoffen niet overbodig, zegt Jean-Michel Gires, directeur duurzame ontwikkeling van Total op het hoofdkantoor in Parijs.

Hier en daar wordt CO2 al opgeslagen. Dat gebeurt bijvoorbeeld in Noorwegen, de VS en Australië. Maar steeds gebeurt dat onder specifieke omstandigheden, die het moeilijk maken om wereldwijde prognoses gestand te doen, zegt Isabelle Czernichowski, deskundige in CO2-opslag bij het Franse geologisch onderzoeksinstituut BRMG.

Het nieuwe van dit project is dat Total er alles tegelijk gaat doen op één plaats: CO2 afvangen, transporteren en ondergronds bergen. Vooral de techniek om CO2 af te vangen is van belang. Door oxyfuelverbranding (met zuurstof) wordt de CO2 gescheiden voordat het in de lucht komt. Nu is de techniek nog erg duur: het opvangen van CO2 is drie tot vijf keer zo duur als het kopen van emissierechten voor CO2, zegt Total-directeur Gires. Waarom investeert Total dan toch 60 miljoen euro in het project? „Om te leren”, zegt hij. Naar verwachting gaan emissierechten duurder worden. Na 2012 kan het opslaan van CO2 misschien goedkoper worden dan het kopen van emissierechten. Dan wordt klimaatbeheersing een winstgevende affaire voor de oliemaatschappij.

De hoop geld te verdienen is niet het enige motief voor Total om zich toe te leggen op het opslaan van CO2, legt Nicolas Aimard uit aan de 65 omwonenden van Lacq. „Fossiele brandstoffen zorgen voor tweederde van de CO2-uitstoot ter wereld. Een oliemaatschappij heeft dus haar verantwoordelijkheid in het terugdingen van de uitstoot van broeikasgassen.” En de opgave is fors. Tot 2050 moet de uitstoot door vier worden gedeeld. „Dat betekent vier keer minder auto rijden, vier keer minder elektriciteit gebruiken.” Aan zuiniger consumeren valt niet te ontkomen, legt hij uit. „Maar dan nog gaat het niet lukken zonder radicalere oplossingen, zoals het opslaan van CO2. Er is haast bij.”

Volgens sommige critici is de opslag van CO2 geen goede oplossing, ook niet in combinatie met zuiniger consumptie. Milieuorganisaties redeneren dat grotere mogelijkheden om CO2 op te slaan zullen leiden tot minder stimulans om zuiniger energie te gebruiken. Zo bestaan in verschillende landen, waaronder Nederland, plannen om nieuwe kolencentrales te bouwen, onder verwijzing naar de mogelijkheid om CO2 op te slaan.

Er zijn vooral vragen over de bergingscondities, en over de sociale acceptatie van CO2-bellen onder de grond. Volgend jaar gaat er rond Parijs een nieuwe proef van start. „Ook dan wordt eerst de bevolking geraadpleegd”, stelt Czernichowski gerust.

Milieubeschermer Jacques Mauhourat, aanwezig in Lacq, is sceptisch over de perspectieven die opslag biedt. „Het is volstrekt marginaal”, zegt hij na afloop. „De Titanic zinkt, maar het orkest speelt door.”