Maar weet de overheid niet te veel?

Als de kilometerheffing doorgaat weet de overheid precies waar elke auto is.

De overheid gaat meestal nogal slordig om met dit soort gegevensbestanden.

Dit is Hans Nijenhuis, hij rijdt anders nooit over de A2 Dit is Yassine Salihine, hij is op weg naar zijn werk in Rotterdam Dit is Wilmer Heck, hij woont in Groningen maar is opvallend vaak hier Dit is Stijn Bronzwaer, hij stond gisteren geparkeerd bij een moskee Dit is Janna Laeven, zij rijdt zo altijd naar haar vriend Dit is Titia Ketelaar, zij rijdt hier al jaren Auto’s rijden gemiddeld 42 km per dag Amstelveen - Personenauto’s met een Nederlands kenteken hebben in 2004 gemiddeld ruim 15,5 duizend kilometer afgelegd. Dat is 2,8 procent meer dan in 2003. Personenauto’s zwaarder dan 1500 kg hebben in 2004 gemiddeld 23,2 duizend kilometer gereden. Dit is 2,5 keer zoveel als de afstand die personenauto’s in de gewichtsklasse lager dan 850 kg afleggen. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Auto’s die op diesel rijden hebben in 2004 gemiddeld bijna 30 duizend kilometer afgelegd. Dit is ruim twee keer zoveel als benzinewagens. De meeste kilometers worden in 2004 afgelegd door de jongste personenauto’s. Auto’s tussen de 15 en 25 jaar oud rijden gemiddeld bijna 9 duizend kilometer. Personenauto’s van 25 jaar en ouder hebben in 2004 gemiddeld bijna 3 duizend kilometer afgelegd. De ruim 6 miljoen personenauto’s in bezit van particulieren hebben in 2004 gemiddeld 13,8 duizend kilometer gereden. Auto’s op naam van bedrijven (bijna 770 duizend) reden gemiddeld bijna 30 duizend kilometer per jaar. Dieselauto’s op naam van een bedrijf hebben gemiddeld zelfs bijna 38 duizend kilometer afgelegd in 2004. Personenauto’s die op andere brandstof rijden dan benzine en diesel hebben bijna 35 duizend kilometers afgelegd. De meeste kilometers in 2004 werden afgelegd door personenauto’s op naam van een bedrijf, voorzien van een dieselmotor, met bouwjaar 2003 en een gewicht dat ligt tussen 1 151 en 1 500 kg. Deze groep personenauto’s heeft in 2004 gemiddeld 47,5 duizend kilometer afgelegd. Foto A2 Utrecht-Amsterdam. FOTOGRAFIE: FBF NAAMSVERMELDING COPYRIGHT FOTO: FBF DE BRUINLAAN 26 1427 AH AMSTELHOEK BELANGRIJK-GEVOLGEN BIJ PLAATSING VAN FBF FOTO'S EN TEKST IN MEDIA OF ANDERS ZIJN VOOR EIGEN AANSPRAKELIJKHEID. SITE www.fbf.nl EMAIL fotografie@fbf.nl FRANK VAN DEN BERG GSM 06-53339633 ERWIN HERMANNS GSM 06-15042208 BIJ GEBRUIK INTERNET HANTEREN WIJ NVF TARIEF FBF FOTOGRAFIE

Een brief van Rijkswaterstaat op de deurmat, zomaar op een doordeweekse dag, eerder dit jaar. Wat blijkt: twee maanden lang zijn met camera’s de auto’s geregistreerd die tijdens de spits op de rijksweg A2 reden. „Uit de kentekenregistratie ter hoogte van Breukelen blijkt dat de auto met het kenteken [...] regelmatig van de A2 gebruikmaakt.” Dan volgt het verzoek aan een enquête mee te doen.

Werd hier de privacy geschaad? Wat is er op tegen dat de overheid weet dat je geregeld over de A2 rijdt? En als je partner toevallig de brief opent, is dat toch ook geen enkel probleem? Tenzij je altijd omrijdt naar je minnaar in Vinkeveen.

Rijkswaterstaat stuurde 45.000 automobilisten de brief: 15.000 deden mee aan de enquête. Er kwamen enkele klachten binnen bij het College Bescherming Persoongegevens (CBP), dat toestemming gaf voor dit project. Bij Rijkswaterstaat beklaagden twee mensen zich schriftelijk over de brief. „Nihil dus”, zegt de woordvoerder van Rijkswaterstaat. „Wij vinden de kentekenregistratie een effectief middel om in te zetten bij grote werkzaamheden.”

De overheid houdt haar burgers in de gaten: met camera’s, met registratie van telefoon- en ander digitaal verkeer, met kentekenregistratie. En als de kilometerheffing van minister Eurlings doorgaat is in 2016 van elke automobilist precies bekend waar hij zich op welk moment van de dag bevindt.

Dat is handig voor de verkeersinformatiedienst, voor politie en justitie, voor andere opsporingsdiensten. Een moslim die geregeld een andere moslim op een parkeerplaats ontmoet: dat kan de inlichtingendienst AIVD wel eens interesseren. En de Belastingdienst kan controleren of vergoedingen voor woon-werkverkeer wel terecht zijn.

Maar de kilometerheffing moet in eerste plaats een „een eerlijker systeem van betalen voor mobiliteit” worden. In zijn brief aan de Kamer snijdt minister Eurlings de privacy in een paar zinnen aan. „De bescherming van de privacy zal worden verankerd”, schrijft hij. Daarvoor zullen „uitvoeringsregels” worden gemaakt.

Maar het is bijna een wetmatigheid, zegt Henk Bosma, ex-topman van ICT-bedrijf Pinkroccade: „Als de overheid een gegevensbestand heeft, wordt het ook gebruikt voor andere doelen dan waar het voor bedoeld is.” Zo heeft de AIVD al de beschikking over het kentekenregister van de RDW. Hoe dat bestand precies wordt gebruikt, is geheim.

Bosma leidde de commissie die voor Binnenlandse Zaken dit jaar het rapport Data voor Daadkracht schreef. Conclusie: de overheid is nogal slordig met gegevensverzameling. Het gebeurt niet zorgvuldig, niet effectief, niet proportioneel. Politiek debat en bestuurlijke aandacht zijn gering.

Niet dat overheid door de bank genomen slecht is, zegt Bosma. Maar als bijvoorbeeld sprake is van terreurdreiging, kan ineens alles. „Dat zag je in Londen ook. Het systeem van de congestion fee is ook gebruikt om terroristen op te sporen.” De discussie speelt nu ook Duitsland. Directeur Jörg Ziercke van de federale recherche verklaarde vorige week dat de politie gegevens van het Duitse tolsysteem moet kunnen gebruiken. „Het kan niet zo zijn dat – zoals is gebeurd – de politie na een moord bij een wegrestaurant geen toegang heeft tot de gegevens van het tolsysteem.” Bosma is niet tegen gebruik van bestanden voor meer doelen, „maar je mag wel van de overheid vragen aan te tonen dat wat ze opslaat ook nuttig is”.

De grote vraag wordt hoe het systeem op details wordt ingericht. De overheid moet daarbij al heel vroeg privacyaspecten meewegen, vindt Bart Jacobs, hoogleraar computerbeveiliging in Nijmegen. Er kan voor gekozen worden de getailleerde gegevens in het kastje in de auto te laten. Wegen worden dan naar plaats en tijd in kleurcategorieën ingedeeld, en er wordt alleen centraal opgeslagen of de automobilist zich op een rode, blauwe of groene weg bevond. Zo komt de overheid niet in de verleiding andere toepassingen voor de gegevens te verzinnen, zegt Jacobs.

De hoogleraar haalt de ov-chipkaart aan, waarbij gedetailleerde reisgegevens van de kaarthouders centraal worden vastgelegd. Daarmee overtreedt de organisatie Translink, waarin NS de grootste partij is, de wet, vindt het College Bescherming Persoonsgegevens. Jacobs: „Met dit systeem heeft niemand van tevoren aandacht gehad voor privacy. Nu heeft de NS een schat aan informatie. En informatie is macht. Dat geven ze niet zomaar meer weg.”

Minister Eurlings heeft toegezegd het CBP te betrekken bij de uitwerking van de plannen. Bosma en Jacobs blijven sceptisch. Privacy is in Nederland nu eenmaal geen belangrijk onderwerp. In Duitsland en de Verenigde Staten is dat heel anders. Daar trekken politici en burgerrechtenorganisaties meteen aan de bel als overheden hun bevoegdheden verruimen. Jacobs: „Nederlanders hebben een groot vertrouwen in de overheid.”

Op internet is sinds begin dit jaar een petitie tegen de kilometerheffing te tekenen. Dat elke auto op de meter nauwkeurig te traceren is „sinister en verkeerd”, aldus de petitie. Iets meer dan 2.300 mensen ondertekenden haar.

Initiatiefnemer Gijs Kaper uit Eindhoven: „In Groot-Brittannië hebben 1,8 miljoen mensen precies zo’n petitie ondertekend. Daar hadden ze The Daily Telegraph achter zich. Misschien krijg ik De Telegraaf nog mee. Maar ik denk dat de petitie alleen massaal ondertekend wordt, als blijkt dat autorijden veel duurder wordt.”

Bekijk (en als je wilt: teken) de petitie van Gijs Kaper op http://km-heffing.petities.nl/