Wel of geen Iraanse kernbom? Zes vragen

De Amerikaanse inlichtingendiensten schrijven dat Iran tóch geen atoombom maakt.

Maar hoe het precies zit, blijft onduidelijk.

In de nieuwe National Intelligence Estimate concluderen zestien Amerikaanse inlichtingendiensten dat het Iraanse nucleaire programma in 2003 is gestaakt. Maar waaróm het toen gebeurd zou zijn, is onduidelijk. Net als het antwoord op de vraag of Iran eigenlijk wel een atoomwapenprogramma heeft.

1 Bom of geen bom?

De Iraanse autoriteiten houden consequent vol dat er helemaal geen wapenprogramma is. „Onze religieuze leider heeft het uit hoofde van de religieuze wet verboden [...] We kunnen onze veiligheid op andere wijze waarborgen”, zei president Ahmadinejad in 2005.

Het Iraanse nucleaire programma is volgens Teheran zuiver gericht op het opwekken van energie. Iran is een van de belangrijkste olielanden, maar de olie moet zoveel mogelijk worden geëxporteerd om geld te verdienen voor de ontwikkeling van het land. En Iran moet, zeggen de Iraanse leiders, voor de productie van kernenergie zelf uranium verrijken, omdat de buitenlandse leveranciers onbetrouwbaar zijn. Kijk maar naar de problemen die Rusland nu maakt met de levering van nucleaire brandstof voor de nieuwe, nog niet opgestarte kerncentrale in Bushehr. Bovendien mag elk land uranium verrijken onder het nucleaire non-proliferatieverdrag.

2 Wat gebeurde er in 2003?

Volgens de National Intelligence Estimate ontwikkelde Iran wel degelijk in het geheim een atoombom, maar staakte het dit programma „primair in antwoord op internationale druk”. Internationale sancties waren er nog niet in 2003. De eerste – beperkte – sancties van de Verenigde Naties werden in december 2006 afgekondigd.

In 2003 vielen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië Irak binnen, dat wegens zijn vermeende nucleaire, chemische en biologische wapenprogramma als gevaar voor de wereldvrede werd beschouwd. En de nucleaire waakhond van de VN, het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), eiste grotere openheid van Iran na de ontdekking van nucleaire installaties in Natanz en Arak die voor een wapenprogramma konden worden gebruikt.

Uiteindelijk schortte de regering van de toenmalige president Khatami de verrijking van uranium op als gebaar van goede wil. Dit gebeurde na onderhandelingen met Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk. Ook ging Iran akkoord met extra, onaangekondigde inspecties door het IAEA.

Vorig jaar werd bekend dat Iran in 2003 de VS ook een grand bargain had aangeboden: onder andere erkenning van Israël en beëindiging van de steun voor gewapende groepen, in ruil voor een normale relatie en erkenning van zijn positie in de regio. Het aanbod eindigde in een Washingtonse bureaula.

3 Wat schreven de inlichtingendiensten in 2005 en 2007?

In 2005 meldden ze dat Iran nucleaire technologieën onder de knie kreeg die ook voor een kernbom konden worden gebruikt. Met „high confidence” werd gemeld dat Iran „nu” vastbesloten was kernwapens te ontwikkelen. Ook op grond van „high quality” informatie staat nu echter vast dat het bestaande programma in 2003 is gestaakt. Er wordt gespeculeerd dat die informatie via een overloper komt.

The Washington Post op zijn beurt meldde gisteren uit inlichtingenbronnen een „stroom informatie” uit Iran, eindigend met onderschepte telefoongesprekken tussen Iraanse commandanten.

4 Wat vindt het IAEA?

Als er tot 2003 inderdaad een Iraans wapenprogramma was, heeft het IAEA dan opnieuw verzaakt – net zoals in de jaren tachtig met Irak? Het IAEA sluit in zijn rapporten op basis van eindeloze inspecties een wapenprogramma uitdrukkelijk niet uit. Inspecties waren tot 2003 alleen mogelijk in door Iran aangemelde nucleaire installaties. In zijn laatste rapport meldde het ook niet te kunnen uitsluiten dat er ergens een geheim programma bestaat. Dat rapport was redelijk positief over de Iraanse medewerking aan de pogingen van het IAEA opheldering te krijgen over oude vragen.

5 Wat zijn de consequenties?

Pleitbezorgers in Israël en de VS van een militaire aanval op de Iraanse nucleaire installaties wordt voorlopig de wind uit de zeilen gehaald door de nieuwe National Intelligence Estimate. Zelfs de voorstanders van verscherping van de sancties tegen Iran kunnen erdoor in problemen komen. China, dat niet erg enthousiast is over een nieuwe, derde sanctieronde, had zich zaterdag juist wat coöperatiever getoond. De grote vraag is of China – en voor Rusland is dat eveneens van toepassing – onder de nieuwe omstandigheden niet terugkrabbelt. Hetzelfde geldt voor het westerse bedrijfsleven, dat door Washington onder druk wordt gezet niet in Iran te investeren of met Teheran zaken te doen.

6 Wat zegt dit over de inlichtingendiensten zelf?

De Amerikaanse inlichtingendiensten stellen zich met hun herziene inschatting over Iran opmerkelijk anders op dan in de aanloop naar de oorlog in Irak. Toen schrapten zij elke twijfel aan Saddam Husseins bezit van massavernietigingswapens uit hun rapportage aan de regering die immers van geen twijfel wilde weten. Voor die opstelling zijn ze zwaar gekritiseerd. Nu is de regering-Bush even stellig in haar uitspraken over het gevaar van een Iraans kernwapenprogramma, maar zijn de inlichtingendiensten afgehaakt.

Lees een samenvatting van het rapport van de inlichtingendiensten via nrcnext.nl/mijnnext