Van Dis in de digitale marge op herhaling

De dinsdagavond vormt dit seizoen een bezoeking voor een televisierecensent. Gisteren was er werkelijk geen enkel programma op Nederland 1, 2 of 3 waar ik uit vrije wil voor zou thuisgebleven zijn. Natuurlijk moeten De wereld draait door, de actualiteitenrubrieken en Pauw & Witteman wel even bekeken worden. In het eerstgenoemde programma maakte ‘jakhals’ Isolde Hallensleben strak van de zenuwen een niet onverdienstelijk debuut als presentatrice. Ze liet zich in ieder geval met Nieuwkerkiaanse onverstoorbaarheid niet intimideren door de ponteneur van gast Mart Smeets. Netwerk (EO) stelde een autochtone bewoner van Rotterdam-Zuid in staat het probleem met de Poolse gastarbeiders, die in de media nadrukkelijk aan de beurt zijn, terug te brengen tot de essentie: „Je hebt natuurlijk overlast, want je ken je eigen auto niet kwijt”.

Misschien moeten we er als liefhebbers van iets substantiëler kost aan wennen ons eigen programma samen te stellen uit het aanbod van meer marginale zenders en, via de on demand-knop, op een tijdstip naar eigen keuze. Andries Knevel helpt ons met zachte hand de weg te vinden naar de digitale themakanalen van de Publieke Omroep. Aan het einde van Het elfde uur (EO) kondigde hij aan het gesprek met kardinaal Simonis en minister Verhagen voort te zetten op Omega TV, het evangelische digitale themakanaal.

Ook wie belangstelling heeft voor literatuur kan op dinsdag beter afstemmen op zo’n thematisch alternatief. Cultura van de NPS staat dan in het teken van schrijvers en boeken. Dat betekent sinds gisteren een herhaling, in blokjes van vier, van de honderd beste gesprekken uit Hier is...Adriaan van Dis, die de VPRO tussen 1983 en 1992 uitzond. Oef, wat lijkt dat een eeuwigheid geleden!

In een inleiding op de herhalingen vatte Van Dis het credo van destijds kort samen: „Net doen of boeken tot de dagelijkse werkelijkheid behoren, niet op de hurken, moeilijk mócht!”

Het was ook toen al een verademing, de onderhoudende, speelse, beschaafde, maar vaak wel degelijk tot de kern komende benadering van gasten die ertoe deden - in vier talen. We zagen een 24 jaar jongere Hugo Claus vertellen over Het verdriet van België, Charlotte Mutsaers achterstevoren praten en zingen en Fay Weldon onthullingen doen over de rolverdeling in haar huishouden.

Samen met wijlen Ischa Meijer en Theo van Gogh was Van Dis de beste televisie-interviewer. Hij gaat nu weer een programma maken over een reis door Afrika, maar al zou hij het willen, zo’n intelligent schrijversprogramma op primetime bij een publieke zender komt nooit meer terug. Dat hebben we te danken aan de opmars van de door de commerciële zenders gedicteerde normen van de huidige televisieproductie.

De zender Het Gesprek herhaalt ook een serie interviews van Theo van Gogh, zoals gisteren met de jonge mediaondernemer Reinout Oerlemans, die we later op de avond in zijn huidige verschijningsvorm, rijker en op het punt naar Beverly Hills te emigreren, terugzagen bij Pauw & Witteman.

Ook de tot voor kort gebruikelijke herhalingen van programma’s naar aanleiding van de dood van schrijvers of kunstenaars zijn nu naar de digitale zenders verbannen. Gisteren kreeg literair journalist Pieter Steinz in het Cultura Journaal gelegenheid om kort dichteres Elisabeth Eybers, vertaler en essayist August Willemsen en schrijver Boeli van Leeuwen te typeren. Daarna herhaalde de zender portretten van Van Leeuwen en Eybers uit het rijke archief en zond exclusief een Amerikaans gesprek uit 2003 met de eveneens pas overleden Norman Mailer uit.

In de uithoeken van het publieke omroepimperium wordt het erfgoed dus nog behartigd, als vorm van niche marketing voor de minderheid die daar interesse voor zou kunnen hebben. Maar deze bij uitstek publieke taak maakt geen deel meer uit van de gewone televisiecultuur.