Sancties Iran nu weer in twijfel getrokken

Volgens Washington blijft Iran gevaarlijk, ook al zou het dan zijn gestopt met de ontwikkeling van een kernwapen. Maar een nieuwe sanctieronde wordt moeilijker.

Iran was gevaarlijk, is gevaarlijk en blijft gevaarlijk, zo zei de Amerikaanse president Bush gisteren in reactie op de bekendmaking van zijn gezamenlijke inlichtingendiensten dat Teheran in 2003 is gestopt met de ontwikkeling van atoomwapens. Daarom moet de internationale gemeenschap volgens hem Iran onder druk blijven zetten. „Ik zie dit rapport als een waarschuwingssignaal”, zei hij. „Want ze kunnen er weer aan beginnen.”

Gaat het lukken met die druk? „Ik ben er zeker van dat sommige mensen zullen proberen dit [rapport] te gebruiken als excuus of voorwendsel om de inspanning te verflauwen”, zei maandag al Nationaal veiligheidsadviseur Stephen Hadley op een persconferentie gewijd aan het rapport, de National Intelligence Estimate, en hij kreeg gisteren meteen gelijk.

Afgelopen weekeinde waren de Verenigde Staten vol vertrouwen dat er op redelijk korte termijn overeenstemming kon worden bereikt over een derde sanctieronde tegen Iran. Dat blijft immers weigeren de verrijking van uranium te bevriezen, zoals de VN-Veiligheidsraad zomer 2006 heeft geëist. Teheran voert aan dat zijn nucleaire programma vreedzaam is en dat de verrijking van uranium onder het nucleaire non-proliferatieverdrag is toegestaan.

China, een belangrijke handelspartner en olie-afnemer van Iran die openlijk had getwijfeld aan het nut van nieuwe sancties, toonde zich zaterdag tijdens een bespreking in Parijs met de andere permanente leden van de Veiligheidsraad en Duitsland juist wat meer inschikkelijk. „Ik was met name blij met het feit dat we vooruitgang hebben geboekt in onze gesprekken met de Chinese regering”, zei de Amerikaanse onderhandelaar, onderminister van Buitenlandse Zaken Nicholas Burns na afloop. „Ik waardeerde de constructieve geest van de Chinese zijde.” Ongeveer tegelijkertijd werd in Teheran bekend dat Chinese staatsbanken waren begonnen hun zaken met Iran te beperken.

Maar de Chinese ambassadeur bij de Verenigde Naties, Wang Guangya, zei gisteren in New York dat de situatie nu is veranderd. „Ik denk dat we allemaal uitgaan van de veronderstelling dat de zaken nu zijn gewijzigd”, zei hij. „Ik denk dat de leden van de Raad daar rekening mee zullen moeten houden.”

Rusland is een andere twijfelaar, en ook uit Moskou was het nieuws niet gunstig voor de regering-Bush. De Iraanse nucleaire hoofdonderhandelaar, Saeed Jalili, bracht gisteren een al eerder afgesproken bezoek aan president Poetin (die ook werd gebeld door president Bush). Het is wel zeker dat het Amerikaanse rapport onderwerp van gesprek was, maar Poetin reageerde er na afloop niet met zoveel woorden op. Hij zei alleen dat het Iraanse nucleaire programma transparant moet zijn en onder controle moet blijven van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA), zoals nu ook het geval is. Maar minister van Buitenlandse Zaken Lavrov zei vandaag dat het rapport een factor zal zijn bij de afweging of nieuwe sancties nodig zijn. Lavrov zei overigens ook niet over informatie te beschikken dat Iran tot 2003 wél aan een kernwapens werkte, zoals de Amerikaanse inlichtingendiensten stellen.

Een invloedrijk Russisch parlementslid, Michail Margalov, zei gisteren dat dat er nu goede argumenten zijn voor Amerika om naar het Libische of Noord-Koreaanse model met Iran te gaan samenwerken in plaats van zich op dreigementen en sancties te baseren. Alle vragen over het Iraanse nucleaire programma kunnen en moeten door middel van overleg worden opgelost, zei hij volgens het persbureau ITAR-TASS.

Een Iraanse regeringswoordvoerder drong er gisteren ook bij Europa op aan „zijn onrealistische politiek” te heroverwegen. Maar de bij de kwestie-Iran betrokken Europese landen, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland, gaven nog geen teken van twijfel. Frankrijk, dat onder president Sarkozy een hardere lijn jegens Iran volgt dan onder zijn voorganger Chirac, liet weten dat de druk op Iran moet worden gehandhaafd. „Er is geen nieuw element dat ons ertoe zou kunnen bewegen ons standpunt te herzien”, aldus een woordvoerster. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, David Milliband, zei dat „we duidelijk moeten zijn dat er negatieve consequenties zijn als ze ze blijven verrijken, wat tot een kernwapenprogramma kan leiden.”

Irans argwanende buren in het Golfgebied, die Washington graag samen met Israël als nauwe bondgenoot tegen de islamitische republiek zou zien, reageerden niet officieel op het Amerikaanse rapport. Maar diverse lokale kranten haalden uit naar de Amerikaanse regering en Bush’ „sabelgekletter over Irans zogenaamde kernwapenprogramma”. „Wat duidelijk is”, schreef vandaag de Saoedische Engelstalige krant Arab News, „is dat het pad van onderhandelingen, geleid door China en Rusland, de beste optie blijft”.