Retro-toekomst in ‘Golden Compass’

The Golden Compass. Regie: Chris Weitz. Met: Dakota Blue Richards, Nicole Kidman, Daniel Craig, Ian McKellen, Christopher Lee. In: 106 bioscopen.

Nu de financiële rol van The Lord of the Rings-trilogie op bioscoop- en dvd-gebied grotendeels is uitgespeeld, achtte productiemaatschappij New Line Pictures de tijd rijp voor een nieuwe mythische melkkoe. Zo simpel is het. Zij werd gevonden in Philip Pullmans Noorderlicht (His Dark Materials)-boeken. Erg bekend zijn ze nog niet in Nederland, maar daar zullen de eerste film en de spiksplinternieuwe filmeditie van de jeugdromans ongetwijfeld verandering in brengen. Verwacht echter geen Harry Potter-hysterie of Lord of the Rings-magie. Daar kan zelfs een opgeklopt relletje over de al dan niet blasfemische inhoud van de verhalen niet toe bijdragen.

The Golden Compass is het eerste deel van de filmserie. De komende jaren moet er steeds rond de kersttijd een nieuw deel worden opgeleverd, al vermeldt de doorgaans actuele internet movie database nog geen verdere regisseurs en releasedata.

Het sprookjesachtige relaas van het eigengereide meisje Lyra dat met behulp van een gouden kompas, een soort waarheidsmeter, voorgaat in een even archaïsche als archetypische strijd tussen goed en kwaad, kent de nodige religieuze referenties en echo’s van The Lord of the Rings, Narnia en Harry Potter. Dat sommige christenen – met name in de Verenigde Staten natuurlijk – daar aanstoot aan nemen, is op grond van de film weinig geloofwaardig. Okee, het machthebbende Magisterium is een soort vrijmetselaarsclub, maar dat de film anti-religieus zou zijn is moeilijk vol te houden. Hij eert het individualisme. En wie daar last van heeft, kan sowieso beter niet naar de bioscoop gaan.

The Golden Compass kent een paar tot de verbeelding sprekende elementen. De parallelle wereld waarin de film ons binnenvoert is geen mythisch verleden à la Tolkien of C.S. Lewis, een retro-toekomst, gestileerd met negentiende-eeuwse natuurkundige ontdekkingen. Zeppelins en luchtschepen met ballonaandrijving vliegen door het zwerk. Koetsjes worden voortbewogen door gyroscopen. En dan is het er nog het titel-kompas, een mysterieuze ‘alitheometer’, die antwoord geeft op elke vraag, mits goed gesteld. Ook goed werkt het intrigerende gegeven dat ieder mens vergezeld wordt door een buiten hem levende ziel (een daemon) in diervorm.

Regisseur Chris Weitz (bekend van onder meer About a Boy en de American Pie-films) koos voor een koele, onnadrukkelijke vormgeving in een stofgouden palet. Gemuteerde artefacten uit het museum voor techniek en wetenschap maken duidelijk dat dit niet helemaal onze aarde is. Ook toverde hij zwermen heksen, ijsberen en een complete Noordpool uit de computer, maar Weitz is geen Peter Jackson. De vergelijking met The Lord of the Rings blijft zich maar opdringen – en die valt voor Weitz negatief telkens uit. Lyra is Frodo, het kompas is de ring, de ijsbeer is Gandalf, de ijsbrug over de kloof bij Bolvanger is de onderaardse brug van Khazad-dûm in Moria. En dat Christopher Lee weer een snoodaard speelt en Ian McKellen de stem van een wijze ijsbeer insprak, helpt ook niet Jacksons fenomenale prestatie te vergeten.