Realiteitszin wint het van ambitie

Bondscoach Marco van Basten en zijn assistent John van ’t Schip stoppen na het EK voetbal met het Nederlands elftal. De vroege aankondiging kan slecht aflopen.

Zo vlak voor Sinterklaas had Marco van Basten gisteren een aardige surprise in petto voor Henk Kesler. De mededeling van de voormalige spits dat hij en zijn onafscheidelijke assistent John van ’t Schip na het EK „een andere weg willen inslaan” kwam bij de directeur betaald voetbal van de KNVB als een donderslag bij heldere hemel.

Kesler sprak maandagavond na de algemene vergadering in Zeist nog de verwachting uit dat het onderhoud een oriënterend karakter zou hebben en dat er pas na een korte vakantie van Van Basten in januari een beslissing viel te verwachten. Een contractverlenging van twee jaar tot het wereldkampioenschap in 2010 beschouwde hij als een „serieuze optie”. Maar zo onnavolgbaar als Van Basten vaak kan zijn met z’n opstellingen van Oranje, zo verrassend was zijn aankondiging dat hij wil stoppen als bondscoach.

Het realisme lijkt het gewonnen te hebben van de ambitie. De beginnende coach Van Basten bouwde bij de KNVB cijfermatig een indrukwekkende staat van dienst op, weliswaar voornamelijk in kwalificatiewedstrijden. Van de 43 duels won hij er 28, verloor hij er vijf en eindigden er tien in een gelijkspel. Met een gemiddelde van 2,19 punten per interland is hij de succesvolste Nederlandse bondscoach in de geschiedenis.

Toch ondervond hij dat het hondstrouwe Oranjelegioen zich tegen hem keerde. Iets dat zelden is vertoond bij het Nederlands elftal. Tegen Slovenië waren er witte zakdoekjes (teken dat het publiek wil dat de coach opstapt) en riep het publiek om de populaire Foppe de Haan. En de kwalificatie tegen Luxemburg werd na een wanvertoning (1-0) beantwoord met een snerpend fluitconcert.

Van Basten legde de lat direct te hoog toen hij bij zijn aanstelling in augustus 2004 in een overmoedige bui beloofde dat hij Oranje weer dominant en aanvallend voetbal zou laten spelen. Die belofte heeft Van Basten niet kunnen inlossen.

Misschien heeft een recente enquête van Maurice de Hond wel de doorslag gegeven of in elk geval de juistheid van zijn besluit bevestigd. Uit recent onderzoek onder de ‘Nederlandse bevolking’ bleek dat slechts 32 procent van de ondervraagden vindt dat Oranje met Van Basten naar het EK moet. Een kleine meerderheid (51 procent) had een voorkeur voor De Haan. Lastig voor Van Basten om tegen die beeldvorming op te boksen.

De bondscoach heeft zijn besluit op een ongewoon vroeg moment bekendgemaakt en dat kan gevolgen hebben. Niet dat hij nu zelf minder gedreven naar Zwitserland zal toewerken. Er valt nog wel eens wat aan te merken op de coaching van Van Basten, maar hij is bloedserieus in de uitoefening van zijn vak. Echter, spelers, die voornamelijk kijken naar hun eigen belang, zullen mogelijk eerder de confrontatie met hem aangaan. Als er conflicten komen, is zijn autoriteit verzwakt. Na het WK is er toch een andere coach, zo zal worden geredeneerd.

Bondsvoorzitter Jeu Sprengers zei zondag na de loting in Luzern dat hij het geen gelukkige situatie zou vinden als voor het EK al bekend is dat Van Basten opstapt. En Kesler was nog explicieter: „Je moet niet met een coach naar een eindtoernooi gaan die in zijn hart al afscheid heeft genomen.”

In 1996 kondigde Louis van Gaal ook heel vroeg zijn vertrek aan bij Ajax. De club werd dat seizoen vierde in de strijd om het landskampioenschap.

Van Basten voorkomt met zijn vertrek echter wel een dreigend conflict binnen de voetbalbond tussen Kesler en de raad van toezicht van voorzitter Benk Korthals. Tot ongenoegen van de commissarissen sprak Kesler diverse keren voor zijn beurt door zijn voorkeur kenbaar te maken voor een verlenging van de verbintenis van Van Basten en co. De aanstelling van de bondscoach vormt echter de verantwoordelijkheid van de raad van toezicht en die is allerminst onder de indruk geraakt van de capaciteiten van de huidige bondscoach. Op een lijstje van vijf was Van Basten voor de periode 2008-2010 slechts één van de kandidaten.

Die shortlist kan nu op tafel. Afhankelijk van beschikbaarheid zal de KNVB op een zo kort mogelijke termijn een opvolger bekendmaken. Een complicerende factor is dat Ajax ook een nieuwe trainer zoekt. Misschien willen ze beide dezelfde coach: Frank Rijkaard. Een people’s manager, zo is gebleken, die zowel in Zeist als in Amsterdam op zijn plaats zou zijn. Maar als Rijkaard vandaag of morgen in het altijd hectische dus onvoorspelbare Camp Nou van Barcelona aankondigt dat hij de club komende zomer verlaat, breekt daar de hel los. Ajax zal misschien niet op een late aankondiging willen en kunnen wachten en daarom voor Van Basten kiezen. Een belangenverstrengeling bij de keuze van spelers voor Oranje kan dan ontstaan, maar het is ook in het belang van Van Basten om de beste internationals te selecteren.

Foppe de Haan is geen topkandidaat bij de KNVB. De deelname aan de Olympische Spelen doorkruist bovendien de start van het WK-kwalificatietoernooi. Co Adriaanse is dan wel vrij, maar in het verleden controversieel gebleken in zijn uitlatingen over Ajax, Rijkaard en Van Basten. Guus Hiddink zou een ideale man zijn, maar hij benadrukte zondag nog bij de Russische voetbalbond te willen blijven. Louis van Gaal verdient gezien zijn kwaliteiten een tweede kans bij de KNVB. Hij heeft echter nog een contract tot 2009 bij AZ. Al zal hij beseffen dat hij zonder een topspits in Alkmaar op een dood spoor is beland.