De dingen die wij deden

Nu het proces over de Decembermoorden in Suriname eindelijk is begonnen, spreekt Nederland collectief zijn verbazing uit. Over recht dat nooit gedaan is. Over een maatschappij die grotendeels zwijgt. Over jongeren die niet eens meer weten wat dat zijn, de Decembermoorden. Over een hoofdverdachte die vol zelfvertrouwen een nieuwe periode als machthebber tegemoet ziet.

Het verwonderlijkst is de verwondering zelf. Want ook dit land zit op verdrongen herinneringen. Het publieke geschiedbeeld wordt beheerst door het zogenaamde zwart-wit van de Tweede Wereldoorlog, en de voorafgaande eeuwen van rijkdom door zakendoen, van vrijheid door compromissen. In die triomftocht is geen plaats voor onze compromisloze heerschappij over leven en dood in Nederlands-Indië: de ‘politionele acties’ die we ondernamen, net twee jaar bevrijd van het nazi-juk.

Ook hier leven jongeren die niet weten wat er ‘toen’ gebeurd is. De discussie over deze periode beperkt zich tot het wetenschappelijke veld. Toen het NIOD in januari zijn rapport over het einde van Nederlands-Indië presenteerde, werd benadrukt dat men „niet wéér de politieke en morele kanten van het verhaal” op de voorgrond wilde plaatsen. Onze gruweldaden in Indië zijn in de jaren zestig en zeventig het onderwerp geweest van heftige maatschappelijke discussie. Daarna is de herinnering aan de zwarte kant van Nederland langzaamaan verdwenen, ten faveure van dingen die gemakkelijker in het geheugen liggen.

Zelfs nu Nederlands-Indië eindexamenonderwerp is, blijft een onverhulde confrontatie met de moeilijke kanten van het verhaal afhankelijk van de geschiedenisdocent. Indonesië is geen onderdeel van ons nationale verhaal, behalve wanneer het over kruidnagels en rijsttafel gaat. De Tweede Wereldoorlog daarentegen ligt voor het oprapen in het publieke domein. Waarom zijn we dan verbaasd over het selectieve geheugen van andere landen?

Merel Boers

Freelance journalist en historica.

Kijktip: VPRO’s Andere Tijden gaat vanavond over de gedwongen migratie van Indische Nederlanders naar Nederland in 1957.