Chimp met fotografisch geheugen

Het fotografisch geheugen van chimp Ayumu is beter dan dat van studenten.

Hij verslaat ze met gemak in een computerspelletje. Maar Ayumu is nog jong.

Het fotografisch geheugen van in ieder geval één jonge chimpansee is superieur aan dat van studenten. Dat concludeerden Japanse onderzoekers gisteren in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology.

De jonge chimp Ayumu blijkt over een fenomenaal fotografisch geheugen te beschikken, waardoor hij moeiteloos universiteitsstudenten kan verslaan in een testje waarbij de opdracht was de plaats van getallen op een computerscherm te onthouden.

Het begon met een toevallige waarneming. In het primatenonderzoeksinstituut van de universiteit van Kyoto werken gedragsbiologen al jaren aan een programma om chimpansees symbolentaal bij te brengen. De vrouwelijke chimp Ai kent behalve enkele tientallen karakters van het Japanse kanjischrift ook de Arabische cijfers 1 tot en met 9. Ze kent de betekenis en de volgorde. Dagelijks doet zij testjes op een computer met aanraakscherm.

Zes jaar geleden ging haar zoontje Ayumu, tien maanden oud, spontaan meedoen. Hij sprong plotseling op en raakte het Japanse karakter voor ‘bruin’ aan. Vervolgens koos hij uit een roze en een bruin vierkantje op het scherm het juiste vakje om zijn beloning in ontvangst te nemen. De onderzoekers waren stomverbaasd.

Sindsdien heeft Ayumu zijn talenten verder uitgebuit. Hij verslaat nu niet alleen zijn moeder, maar ook menselijke vrijwilligers.

Sana Inoue en Tetsuro Matsuzawa van het Japanse onderzoeksinstituut van de universiteit ontwierpen een testje waarbij proefpersonen de positie van de getallen 1 tot en met 9 op een beeldscherm moeten onthouden. De getallen veranderden daarna in witte vierkantjes en de proefpersonen moeten deze aanraken in oplopende volgorde, op de plaats waar ze stonden.

Op videofilms van het experiment is te zien dat Ayumu de taak bijna achteloos uitvoert. Hij ziet in één oogopslag wat de getalvolgorde is. Menselijke proefpersonen zijn langzamer en gaan soms aarzelen bij het uitvoeren van de taak.

De onderzoekers testten aap en mens in drie rondes waarbij de getallen steeds korter in beeld waren, respectievelijk 650, 430 en 210 milliseconden. Die laatste tijd is zo kort dat mensen geen tijd hebben hun ogen te bewegen over de nummers. De negen studenten die het testje deden presteerden steeds slechter naarmate de kijktijd korter werd. Dat gold ook voor moederchimpansee Ai.

Maar Ayumu maakte het niets uit; hij bleef even goed. Dat betekent volgens de onderzoekers dat hij het beeld in één oogopslag in zijn werkgeheugen kon zetten. Met andere woorden: hij beschikt over een fotografisch geheugen. Volgens de onderzoekers komt dat overeen met de waarneming bij mensen dat veel jonge kinderen een goed fotografisch geheugen hebben. Het is een vaardigheid die zij naarmate ze ouder worden weer verliezen. Mogelijk geldt dat ook voor Ayumu.

Filmpjes van het experiment zijn te bekijken via nrc.nl/wetenschap