Alle ellende heeft een rijmwoord

Het maken van Sinterklaasgedichten is voor de meesten lastminutewerk.

Dat zie je er niet van af als je deze adviezen opvolgt. Met tips van Ilja Leonard Pfeiffer.

Jij kunt niet dichten. Ik ook niet. Toch wordt deze week van ons verwacht dat we weer een stuk of acht poëtische producten afleveren bij vrienden en familieleden.

Hoe schrijf je op het laatste moment een memorabel gedicht zónder de woordcombinatie ‘denken/schenken’? Een survivalgids crisisdichten.

Trek de beerput open!

Sinterklaas is bij uitstek een gelegenheid om slepende vetes, familietrauma’s en onderhuidse spanningen te verwerken. Een beetje gemene surprise in combinatie met een lief, persoonlijk gedicht kan wonderen doen. Vermijd de grote thema’s niet. En reken er mee af. Ziekte, ruzie, echtscheiding, geen werk kunnen vinden. Alle ellende heeft een rijmwoord. Zeg sorry in dichtvorm, wens iemand een beter jaar toe, of veel liefde, of vertel ’m dat hij bijzonder is. Jij blijft toch anoniem. Grote kans dat het gedicht een half jaar later nog in de binnenzak zit.

Vergeet de Sint

Vermijd alle verwijzingen naar de Sint. Dat weten we nou wel, dat hij uit Spanje komt. Veel leuker is het om je gedicht op te tuigen met zware filosofische uitspraken. Haal Wittgenstein aan met: „Die Grenzen meiner Sprache bedeuten die Grenzen meiner Welt”, bij een flutromannetje als cadeau. Of Kant: „De mens is een ziekte op de huid van de aarde”, als je een lekkere bodylotion geeft. Daar hoef je Kant niet voor te begrijpen, want dat doet niemand. Even surfen naar citaten.net is genoeg. Bedenk: beter goed gejat dan niet bedacht.

Herhaal!

Bespaar jezelf werk en herhaal. Al duizenden jaren een stilistisch succes. Niet voor niets bestaat hitpsalm 136 uit de bijbel voor de helft uit de frase ‘eeuwig duurt zijn trouw’ en eindigde Woodie Guthrie alle coupletten van zijn protestlied met ‘This land was made for you and me’. Dat onthouden mensen. In gedichten werkt dat zo: begin en eindig elk gedicht dat je schrijft met dezelfde regels en varieer enkel twee of vier regels in het midden. Het is direct duidelijk wie de auteur is en iedereen verheugt zich op zijn persoonlijke versie.

Verlaag je niet tot a-a-b-b

„Gebruik op zijn minst rijmschema a-b-a-b”, zegt schrijver en dichter Ilja Leonard Pfeijffer, die zelf „nooit sinterklaasgedichten schrijft voor dat ellendige commerciële feest”. Tenzij het hem expliciet wordt gevraagd door nrc.next. Helemaal virtuoos vindt Pfeijffer omarmend rijm: doos, lied, verdriet, boos. Ook het vrije gedicht, waarin je alle rijmschema’s loslaat, is soms enorm succesvol. Een associatieve woordenbrij over licht en donker bij een kaarsenset kan oma’s aan het huilen brengen.

Bedenk eerst de clou

Werk van achter naar voren, suggereert Pfeijffer. Bedenk eerst de grap of de clou, schrijf die op en maak dan pas het begin. „Veel mensen zijn tevreden over hun eerste zin, maar piekeren zich vervolgens suf over hoe het verder moet. Dan krijg je de meest genante onzin.”

Vermijd kreupel ritme

Pfeijffer: „Besteed aandacht aan het metrum. Prop niet in één zin: Sint en Piet zitten op de stoomboot van Spanje naar Nederland al een hele lange tijd te denken....” Elke zin moet hetzelfde ritme hebben. De dichter kiest, als hij zou moeten, voor jambe. Onbeklemtoond, beklemtoond. „Tadá tadá tadá.”

Alles wat rijmt is waar

Een gedicht moet rijmen, daar kom je niet onderuit. Want alles wat rijmt heeft extra gewicht en is dus waar, maar hoe vind je je dichtwoorden? Volkszanger André Hazes dichtte met een rijmwoordenboek, waarom jij dan niet?

Je kunt ook de de rijmwoordenzoekmachine van Microsoft gebruiken (live.com). „Zo maak je supersnal een sintgedicht”, adverteert de website. Dat belooft niet veel goeds. Wie in Live Search achter ‘rijm’ een woord intoetst, krijgt een stapel rijmvarianten. Gek genoeg leveren ‘rijm echtscheiding’ en ‘rijm werkeloos’ niets op.

Pfeijffer biedt uitkomst: „Zet de moeilijke woorden niet op rijmposities. Dat scheelt een hoop werk.”

Laat een ander het doen

Rijmhulp.nl levert zinsnedes op als ‘Sinterklaas is weer in het land, dat verstevigt de vriendschapsband. Dit gedicht is bijna uit, als dichter verschoot ik bijna al mijn kruit.’ Hier kun je alleen mee aan komen als je het ook nog twee keer door vertaalmachine Babel Fish haalt, van Nederlands via Engels naar Frans. En dan laten interpreteren door de lezer. Alleen geschikt voor nerdvrienden. Een beter alternatief is een sneldichter inschakelen. Die zijn rond deze tijd wellicht te vinden in grote warenhuizen en winkelcentra.

Doe helemaal niets

Ten einde raad? Knip dan de drie Ilja Leonard Pfeijffer pre-fab-gedichten uit en plak ze op je cadeaus.