Noord-Korea van Europa

Drie jonge historici trokken deze zomer door Europa op zoek naar de oostgrens van het continent. In een serie reisverhalen proberen Marc Hannemann, Sjoerd Keulen en Ronald Kroeze te ontdekken wat Europa nu eigenlijk is. Aflevering 9: Minsk.

De trein staat al klaar op het station Wit-Rusland in Moskou: bestemming Minsk. Alhoewel hij naar het westen gaat, weet iedereen die ook maar een beetje de actualiteit gevolgd heeft, wat dat betekent: totalitaire toestanden, norse bewakers met kalasjnikovs en honden, waar niemand welkom is.

Rond vier uur ’s nachts moeten we het Noord-Korea van Europa binnenrijden, hebben we berekend.

Een liefelijk zonnetje schijnt door de vergeelde gordijnen als we wakker worden. Het is een uur of acht, mensen maken zich op om uit te stappen, we zijn er bijna. Van welke vorm van controle dan ook is geen sprake geweest – en het hoofdstation van Minsk wandelen we ook zo uit. We zijn slapend de meest beruchte dictatuur van ons continent binnen geboemeld.

De netheid spat van de straat. Stoepen zijn brandschoon, mensen gaan vrolijk gekleed. De enige bekende Wit-Rus in het buitenland, Alexander Loekasjenko, schittert door afwezigheid. De kale schedel met de indrukwekkende zwarte snor is in geen velden of wegen te bekennen. De marktkoopman die we ernaar vragen, zegt: „Hij is een dictator. Daar houden we hier niet van.” We doen er maar liefst drie dagen over om achterin een kantoorboekhandeltje zijn portret aan te treffen.

We kunnen filmen, foto’s schieten en interviewen. Met Volja, student Engels, spreken we uitgebreid. Hij is een hippe Wit-Rus met dure merkkleding, zonnebril en modern gel-kapsel. Hij is bepaald niet arrogant of argwanend. Volja reist veel, naar Italië, Frankrijk, Duitsland.

„Europese cultuur betekent openstaan, communiceren, uitwisselen. Dat is ook wat ik doe als ik reis. Dan merk ik dat we eigenlijk niet zoveel verschillen van de rest van Europa.” Zou Wit-Rusland bij de EU kunnen? Volja kijkt nu toch even om zich heen, misschien iets meer gespannen dan voorheen. Maar zijn antwoord is vastberaden. „Op den duur denk ik wel. We hebben dezelfde mentaliteit. Als de president en het parlement ook wat meer open zouden staan en van standpunt zouden veranderen, zou dat een vooruitgang zijn voor ons land.”

Dat moment zal nog wel ver in de toekomst liggen. Verkiezingen worden grootschalig vervalst, de president krijgt steeds meer volmachten en opponenten verdwijnen. Maar het schrikbewind van de voormalige Kolchozboer betekent niet dat de Wit-Russische bevolking er grauw, onmondig en doodgeslagen bijloopt. Wie dat beeld had, mag het bijstellen.

Hier loopt een zachte grens.

Bekijk alle artikelen, foto’s en video’s op een interactieve kaart via nrc.nl/grenspaal.