Nee, dat heeft mijn man geschreven

Stefan Bollmann: Vrouwen die schrijven leven gevaarlijk. Vertaald door R. Aarnout. A.U. Press, 150 blz. € 24,95

Aan vrouwen zijn zo lang zo veel verboden opgelegd – en in sommige delen van de wereld gaan mannen daar nog steeds zo driftig mee door – dat het uitblijven van grootschalige oorlogen tussen de seksen een wonder is. Tot voor kort mochten vrouwen bijvoorbeeld niet schrijven en geen eigen kamer hebben om met zoiets als pen en papier bezig te zijn. Ze moesten vooral niet denken het Literatur-Weib uit te kunnen hangen, aldus Nietzsche.

In haar inleiding voor het met paginagrote fotoportretten geïllustreerde boek Vrouwen die schrijven leven gevaarlijk, een vervolg op Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk, komt Kristien Hemmerechts met meer historische voorbeelden van gedwarsboomde schrijfsters, zoals Colette, die haar eerste roman publiceerde onder de naam van haar echtgenoot. Toen hij haar opsloot voor een tweede bestseller, vroeg Colette een scheiding aan.

Hemmerechts’ doorwrochte tekst gaat vooraf aan zo’n vijftig schrijfstersportretten die de Duitse auteur Stefan Bollmann opstelde: vanaf de 12de-eeuwse zieneres Hildegard von Bingen, die alleen met pauselijke toestemming een monnik mocht dicteren, tot de Israëlische Zeruya Shalev (1959), wier kleurenfoto zegt dat ze zich niets aan een man gelegen laat liggen. Uit de tussenliggende eeuwen zijn vooral bekende namen geselecteerd, zoals Madame de Staël, George Sand, Virginia Woolf, Agatha Christie, Marguerite Yourcenar, Anaïs Nin, Simone de Beauvoir, Marguerite Duras en de Nobelprijswinnaressen Toni Morrison en Doris Lessing. Je associeert hen niet met een ‘gevaarlijk leven’, of het moest zijn dat Germaine de Staël in 1810 – met dank aan Napoleon – de 10.000 exemplaren van haar boek De l’Allemagne in vlammen zag opgaan, en dat Duras graag en vaak alcohol tot zich nam.

De boektitel heeft eerder betrekking op de 19de-eeuwse Jane Eyre en de Brontës, die min of meer in het geniep schreven, en op Sylvia Plath, Dorothy Parker en Ingeborg Bachmann, wier schrijverschap hen door ambities en innerlijke conflicten fataal werd.

Anderen moesten om politieke redenen hun teksten met de dood bekopen. De tricoteuse Olympe de Gouges kwam in 1797 op het schavot omdat ze een Déclaration des droits de la Femme had opgesteld en Sophie Scholl werd in 1943, 22 jaar oud, geëxecuteerd vanwege een pamflet over Hitlers leugenachtigheid.

Vrouwen die schrijven leven gevaarlijk is een handige, biografisch-encyclopedisch getinte bundel die de vaak moeizame levens schetst van een beperkt aantal schrijfsters. Voor een degelijk beeld van hun werk moet men andere bronnen aanboren, maar dat neemt niet weg dat het interessant blijft te weten hoe moeizaam dat soms, door normen en waarden, opvattingen en heerszuchtige heren, tot stand kwam.

Marianne Vermeijden