Monument voor de laatste roker

Voorstelling: I am a Mistake door Troubleyn en Ensemble Recherche o.l.v. Lucas Vis. Muziek: Wolfgang Rihm; tekst/regie: Jan Fabre; film: Chantal Akerman. Gezien: 3/12 Concertgebouw, Amsterdam.

Nadat hij eerder choqueerde met geweld, naakt, een miljoen opgeplakte keverschildjes en op het podium plassende danseressen, snijdt de Vlaamse kunstenaar Jan Fabre in I am a Mistake op muziek van Wolfgang Rihm één van de laatste en jongste taboes in de westerse wereld aan: roken. De geleidelijk gemarginaliseerde roker eist in deze voorstelling het recht op om zichzelf desgewenst naar de knoppen te paffen – een paradoxale vorm van zelfbeschikking die juist voor een kunstenaar als Fabre ook een levensvoorwaarde is.

Mooie, jonge danseressen proberen zich zwoel en enigszins narcistisch op hoge snelheid een tumor aan te roken, met sigaretten tussen de lippen, de tenen, en in de oren. Het Concertgebouw had het publiek al per brief gewaarschuwd voor de slechte lucht.

Op de geprojecteerde beelden van Chantal Akerman zet de erotisering van het roken zich voort: nog meer jonge vrouwen, de meesten ongenaakbaar en verleidelijk, een enkeling met wat twijfel in de ogen, maar allemaal eindeloos kettingrokend.

Componist Wolfgang Rihm dompelde het geheel onder in een grillige, nachtelijke droomsfeer. In zijn werk gebeurt vaak te veel tegelijk om te bevatten, maar in I am a Mistake leidt dit juist tot een soms hypnotiserende stilstand. De golven van extatische rust en grimmige onrust lijken aanvankelijk nog te refereren aan de cycli van behoefte en bevrediging van de roker. Maar gaandeweg wint juist de eenvormigheid – net als in het echte rokersbestaan.

Aan het eind van de voorstelling zwijgt Rihms muziek, op een donker dreunende trom na. Een vrouwelijke spreekster (Hilde Van Mieghem) roept: ‘Being sensible should be left to those who are stupid’ en ‘I’m faithful to the pleasure that’s trying to kill me’. De roker en de kunstenaar lijken zo meer op elkaar dan je zou denken: het is misschien wel niet zinnig wat ze doen, maar ze doen het lekker tóch. Zo wordt I am a Mistake een rokerige ode aan de vrijheid.