Ik zal aan je denken bij zo’n zwartjeshoofdman

Johan Fabricius: De scheeps-jongens van Bontekoe Hertaling Suzanne Braam. Leopold, €19,95. Ook verschenen als luisterboek. Kunst (Leopold), € 29,99 (14-cd’s)

De avonturen van schipper Bontekoe. Daarvan had iedere zeventiende-eeuwse kajuitsjongen een exemplaar in zijn scheepskist liggen. Tussen de bijbel en zijn onderbroeken. En ook nu wordt alles in het werk gesteld om de jeugd het verhaal van Johan Fabricius (gebaseerd op het scheepsjournaal van Willem Ysbrantsz Bontekoe) bij te brengen, getuige de film, de hertaling én het luisterboek.

Schipper Bontekoe vaart in 1618 voor de VOC naar Oost-Indië. Hij overleeft storm, scheurbuik en brand, om dan per sloep naar Batavia te peddelen. En zo gaat het maar door, avontuur na avontuur in de wat lange voorleessessie van veertien uur.

Toch lukt het cabaretier Erik van Muiswinkel. Hij geeft moeiteloos gestalte aan de scheepsjongens Rolf, Hajo en de licht stotterende Padde, aan rouwende moeders, landrotten en een schip vol zeebonken. Met een beetje fantasie zie je Padde opgewonden blazen als hij driftig is, en bij storm angstig over het dek kruipen tussen zwiepende zeilen en matrozen die van het dek worden geveegd.

Dat het luisterboek blijft boeien, is ook te danken aan de hertaling van Suzanne Braam. Die leest makkelijk, al blijft het dicht bij het origineel. Hier en daar is de tekst toegankelijker gemaakt - een ‘janmaat’ is een ‘matroos’, en iemand die glom van blijde verwachting straalt nu gewoon. Ook in deze versie roept Padde (14) nog steeds ‘grote genade’, en ‘die sprong in de tjalk viel niet mee’. Maar zelfs door die wat gedateerde passages leest Van Muiswinkel ons heen. Waar sommige hoofdstukken op papier eindeloos kabbelen, zoals de ellenlange zeemansverhalen, houdt de verteller vaart.

Het blijft niet alleen bij taalkundige aanpassingen. Ook inhoudelijk is er ingegrepen. ‘Zwartjes’ zijn in de moderne versie ‘mensen’ geworden, de woorden ‘nikkers’ en ‘wilden’ zijn uit de tekst geschrapt. En als Hajo bij zijn afscheid een pop van een vriendinnetje krijgt, zegt hij niet meer ‘ik zal nog eens aan je denken als ik zo’n zwartjeshoofdman die pop om z’n vingers douw’. Nee, hij zal er daarginds een kind blij mee gaan maken.

Want het gaat tenslotte om de moraal. Die blijft wel helemaal overeind. Houd je stoepje schoon is de boodschap, en blijf je moeder gehoorzaam. De scheepsjongens van Bontekoe is ook nu nog een hulde aan de ‘echte man’, met grote handen, ondernemingsdrift en pioniersdrang. Iets dan kennelijk nog steeds moet worden overgebracht.

Lineke Nieber