En wat zijn nederlaag betekent

Cuba, Nicaragua en Bolivia zien hun Venezolaanse suikeroom niet graag gaan.

Hij kan nu nog hooguit vijf jaar regeren, maar kolonel Chávez geeft nooit op.

Een voorstandster van de grondwetswijziging tijdens een demonstratie in Caracas Foto AFP A Venezuelan student supporting (Si=Yes) the constitutional amendment proposed by President Hugo Chavez takes part in a rally 21 November, 2007 in Caracas. Tens of thousands of people rallied in Caracas Wednesday supporting or opposing the modifications to the Venezuelan Constitution that will be decided through a referendum on 02 December. AFP PHOTO/Enrique HERNANDEZ AFP

De plotselinge nederlaag die Hugo Chávez afgelopen zondag leed, is niet alleen in eigen land groot nieuws. Chávez is namelijk véél meer dan de president van Venezuela. Heel revolutionair Latijns-Amerika treurt, nu de politieke houdbaarheidsdatum van de linkse suikeroom en voorvechter van de integratie van alle volkeren in de Amerikaanse regio niet wordt verlengd.

Nog hooguit vijf jaar kan Chávez (die al bijna negen jaar aan de macht is) volgens de huidige grondwet aanblijven als president van 26 miljoen Venezolanen. Daarna moet er een andere opvolger worden gekozen. En een nieuwe Chávez is nog niet in zicht.

De voormalige parachutespringer Hugo Chávez (53) ziet zichzelf als de reïncarnatie van de negentiende-eeuwse vrijheidsstrijder en landgenoot Simón Bolívar. Een lot dat hij uiterst serieus neemt. Volgens zijn biografen Marcano en Barrera zet hij bij kabinetsvergaderingen soms zelfs een lege stoel neer ten behoeve van de in 1830 overleden staatsman. Mocht de geest van Bolívar op een goede dag neerdalen, dan kan hij tenminste zitten, is het idee.

Waar Bolívar de bewoners in het noorden van Zuid-Amerika bevrijdde van de Spanjaarden, is Chávez naar eigen zeggen bezig met een nieuwe verlossing via de weg van het socialisme van de eenentwintigste eeuw. Hij maakt de latino’s onafhankelijk van de oligarchie, de yankees en de multinationals die voor de verpaupering van grote delen van de bevolking verantwoordelijk zouden zijn.

Met luidruchtige oliediplomatie heeft Chávez tijdens zijn bewind veel vrienden gekocht. Chávez heeft namelijk geld zat. Venezuela is de vijfde olieproducent ter wereld. Ruim zeventig procent van de export wordt verkocht aan de vermaledijde Verenigde Staten. En het ‘land van de duivel’, zoals Chávez het noemt, heeft de laatste jaren steeds dieper in de buidel moeten tasten. Toen Chávez op 2 februari 1999 de eed als president aflegde, bedroeg de prijs van een vat ruwe olie 10,71 dollar. De laatste jaren is die prijs gemiddeld zeven keer zo hoog.

De revolutionair die (sinds 1959) wél zijn onbeperkte herverkiezing wist te ritselen en tevens het politieke idool is van Chávez, Cuba’s leider Fidel Castro, liet vóór de verkiezingen al weten dat het belang van het Venezolaanse referendum grensoverschrijdend is. Voorzitter Andrés Izarra van TeleSUR, de voornamelijk door Chávez betaalde Latijns-Amerikaanse variant van CNN, noemde het referendum aan de vooravond „de meest belangrijke gebeurtenis in het revolutionaire Bolivariaanse proces”.

In zijn jongste overpeinzing in de Cubaanse krant Granma betuigde Castro afgelopen vrijdag zijn dank dat Venezuela onder Chávez de rol van beschermheer heeft overgenomen die de Sovjet-Unie vroeger voor Cuba vervulde. De samenwerking tussen de twee Caraïbische naties „heeft grote economische en sociale voordelen voor beide landen”, aldus Castro. Hij noemt een bedrag van zeven miljard dollar.

Feit is dat Cuba – in ruil voor Cubaanse sportleraren en dokters – dagelijks 100.000 vaten olie ontvangt uit Caracas. Brandstof, zo schrijft Castro, die het straatarme eiland nooit tegen normale marktprijzen zou kunnen aanschaffen. Mocht Chávez vallen dan gaat ook in Havana het licht uit.

De Venezolaanse oppositie heeft laten weten eenmaal aan de macht een einde te zullen maken aan het wereldwijd uitdelen van olie. De armoede is in Venezuela nog steeds enorm groot – en dus kan het geld beter in eigen land worden besteed, is de redenering.

En niet alleen Cuba, maar ook de andere partners in de zogeheten Bolivariaanse samenwerkingsalliantie Alba – Nicaragua en Bolivia - zullen een einde aan het politieke leven van de Venezolaanse staatsman betreuren. Het succes van deze linkse tegenhanger van het door de VS aangevoerde regionale vrijhandelsblok staat of valt met het leiderschap van Chávez. Maar ook voor landen als Ecuador, Argentinië en een aantal Caraïbische eilandstaatjes mag Chávez graag Sinterklaas spelen.

Het heil van de eerste indianenpresident van Bolivia, de voormalige cocaboer Evo Morales, is nu soms letterlijk in Venezolaanse handen. Morales vliegt regelmatig met hulp van de Venezolaanse luchtmacht. Zijn lijfwachten zijn Venezolanen. Allemaal uitgaven waar een postrevolutionair bewind in Caracas graag op zal beknibbelen.

Maar of en wanneer het zo ver komt is nog niet duidelijk. Opvallend is de sportieve wijze waarop Chávez reageerde op de politieke nederlaag. Hij feliciteerde de tegenstanders die hij tot voor kort voor landverraders uitmaakte.

Maar Chávez reageert wel vaker secundair. Het duurde een paar dagen voordat Chávez van de Spaanse koning excuses eiste, omdat de vorst had gezegd dat de Venezolaanse leider „zijn mond moest houden”.

En toen Colombia hem vorige maand aan de kant zette als vredesbemiddelaar met de FARC, zei Venezuela aanvankelijk dit „soevereine besluit” te accepteren. Een paar dagen later verbrak Chávez alsnog de banden met het buurland.

De Venezolaanse leider zei gisteren bovendien dat hij „op dit moment” erkent dat er geen nieuwe Grondwet komt die zijn macht nog verder zal vergroten. „Por ahora”, zei hij en dat is dezelfde uitdrukking die hij op 4 februari 1992 bezigde om te erkennen dat zijn toenmalige staatsgreep naar de macht was mislukt.

Niets verhindert hem evenwel om over, pak hem beet, twee jaar opnieuw een referendum uit te schrijven in het belang van de socialistische, Bolivariaanse integratie. En met wat meer cadeautjes voor de onderdanen – Chávez stelde nu ook al voor de werkweek dagelijks tot 6 uur te willen beperken – is er dan wellicht alsnog een meerderheid voor Si te vinden. Kolonel Chávez geeft nooit op.