Berlusconi is nog niet uitgedroomd

De Italiaanse ex-premier Silvio Berlusconi probeert zich opnieuw op te werpen als leider van centrum-rechts. Maar de beoogde coalitiepartners zijn allerminst onder de indruk.

Silvio Berlusconi eind vorige week in Palermo bij een partijkantoor waar kon worden gestemd over de naam van de nieuwe partij waarin zijn Forza Italia zou opgaan. (Foto AP) Opposition leader Silvio Berlusconi waves to supporters in Palermo, Sicily, Italy, Saturday Dec. 1, 2007 after he visited the Forza Italia (Go Italy) party, where people are voting to chose between two possible names of the new party he wants to set up. The possible names are "People of Freedom", and "The Party of Freedom". (AP Photo/Alessandro Fucarini) Associated Press

Zijn het zijn laatste stuiptrekkingen als politiek leider of is Silvio Berlusconi zich aan het heruitvinden in een poging de alleenheerschappij op rechts te heroveren? Twee weken geleden besteeg hij in Milaan omringd door lijfwachten de treeplank van een Mercedes om er de oprichting van zijn nieuwe volkspartij aan te kondigen. Forza Italia zou worden opgeheven en opgaan in de nieuwe Partij van de Vrijheid of Partij van het volk van de vrijheid.

Tien dagen later beweerde hij glashard nooit te hebben gezegd dat hij Forza Italia wil opheffen. Zondagavond maakte hij opnieuw op een Milanees plein bekend dat het volk wil dat zijn nieuwe politieke beweging de Partij van het volk van de vrijheid zal gaan heten. Het volk heeft gekozen, zo stelt hij. Meer dan drie miljoen mensen zouden afgelopen weekeinde in standjes op pleinen over de naam hebben gestemd. Maar de cijfers zijn voor niemand controleerbaar.

„De nieuwe partij groeit van onderop”, beweert Berlusconi. De mensen hebben volgens hem genoeg van de oude stroperige politiek. Hij, de populist Berlusconi, werpt zich namens het volk op als de nieuwe daadkrachtige leider.

Volgens zijn eigen peilingen zou 34 procent van de Italianen op de nieuwe partij stemmen, ook veel kiezers van zijn centrum-rechtse voormalige coalitiepartners. Hij waarschuwt zijn voormalige coalitiegenoten Lega Nord, Alleanza Nazionale en de christendemocratische UDC: „Wie wil meedoen is welkom, wie dat niet doet heeft pech en isoleert zich.”

Tot voor kort had Berlusconi als oppositieleider maar een doel. Premier Romano Prodi zo snel mogelijk ten val brengen, nieuwe verkiezingen en weer premier worden. Maar nu Prodi opnieuw de rijksbegroting door de Senaat heeft weten te loodsen, waarin zijn coalitie maar over een meerderheid van een zetel beschikt, realiseert Berlusconi zich dat Prodi taaier is dan hij had gehoopt.

Berlusconi’s voormalige coalitiepartners beschouwen dit standhouden van Prodi als een nederlaag van Berlusconi. Ze durven sinds een maand openlijker dan ooit het leiderschap van de zakenman-politicus ter discussie te stellen. „Voorlopig is Berlusconi alleen maar leider van zijn eigen politieke partij”, zei Gianfranco Fini, leider van de centrum-rechtse partij Alleanza Nazionale, dreigend.

Berlusconi reageerde direct en hernam het initiatief met de lancering van de nieuwe partij. Deze zomer had hij de mogelijke namen voor de nieuwe partij al door een door hem zelf gelanceerde roodharige gekokerrokte ex-miss laten registreren. Deze Michella Vittoria Brambilla werkt in opdracht van Berlusconi sindsdien in heel Italië aan het opzetten van een nieuwe beweging: de zogenaamde ‘Kringen van de Vrijheid’.

Toen Berlusconi twee weken geleden aankondigde dat Alleanza Nazionale, UDC en Lega Nord in zijn nieuwe partij moeten opgaan, explodeerde het centrum-rechtse blok helemaal. Pier Ferdinando Casini, leider van UDC en ex-Kamervoorzitter: „Berlusconi behandelt ons slechter dan slaven worden behandeld. Wij laten ons door niemand annexeren. Hij moet erkennen dat hij een fout heeft gemaakt, anders gaan we helemaal niet meer met hem verder.”

Niet alleen Berlusconi’s voormalige coalitiepartners reageerden boos op de oprichting van de nieuwe partij. Ook zijn eigen partijgenoten van Forza Italia die vrezen voor hun baantjes zijn furieus. Parlementariër Sanza: „Het opheffen van Forza Italia is een wanhoopsdaad zonder strategie.”

Intussen maakt Walter Veltroni, de gedoodverfde opvolger van premier Romano Prodi en nieuwe leider van de opgerichte grote centrum-linkse Democratische Partij, handig gebruik van de verdeeldheid op rechts. Veltroni nodigde alle centrum-rechtse leiders vorige week op het hoogtepunt van hun onderlinge crisis uit voor een gesprek over de nieuwe kieswet. Ze toonden zich alle vier opvallend welwillend ten opzichte van de man van de overkant.

Berlusconi sprak eind vorige week anderhalf uur met Veltroni. De sfeer was zo goed dat het tv-programma Otto e Mezzo zelfs sprak van „de val van de muur”; voor het eerst sinds veertien jaar was er sprake van een dialoog tussen de leider van de grootste centrum-rechtse en de grootste centrum-linkse partij. Of er echt een Italiaanse polder aan het ontstaan is, moet blijken. Maar Veltroni eiste er als een soort staatsman alvast de credits voor op.

Hij en Berlusconi opteren als leiders van de grootste partijen voor een kieswet, waarbij de regeringscoalities voortaan pas na de verkiezingen worden geformeerd, waar dat nu altijd vooraf gebeurt. De kleine linkse en rechtse partijen zijn hier als de dood voor, omdat ze de grote partijen dan niet meer in een houdgreep kunnen nemen. De twee grote zouden hen kunnen buitensluiten door voor een grote coalitie tussen gematigd links en rechts te opteren.

De grote vraag is of Berlusconi in zijn drang om politiek te overleven daadwerkelijk bereid zal zijn zo’n grote coalitie te sluiten met „de communisten” van het andere kamp. Zijn flirt met Veltroni, zo weten de andere centrum-rechtse leiders, kan ook enkel dienen om zijn kleinere coalitiepartners weer in het gelid te krijgen. „Feit is dat Berlusconi een vreemd idee van een alliantie heeft”, stelt de ex-minister van Landbouw en vooraanstaand lid van Alleanza Nazionale Gianni Alemanno. „Berlusconi denkt daarbij aan totale onderwerping aan zijn eigen wil.”

De politicus-zakenman probeert ondanks alle kritiek vastberadenheid uit te stralen en zich te presenteren als de onbetwiste en natuurlijke leider voor de toekomst. „Er is niemand in Italië die zoveel voor elkaar heeft gekregen als ik. Tot nu toe heb ik al mijn dromen waargemaakt.”

Het is aan zijn coalitiepartners en de Italianen om uit te vinden wat de nieuwe toekomstdroom van de 71-jarige Silvio Berlusconi is. Een commentator trok afgelopen week in de linkse krant La Repubblica een parallel tussen Silvio Berlusconi en Mao Zedong.

Mao lanceerde op zijn 73ste de culturele revolutie en greep de absolute macht door zich te bevrijden van zijn adjudanten die te openlijk lonkten naar zijn troon. Berlusconi, zo meent commentator Adriano Sofri, werkt aan zijn eigen rechts-populistische culturele revolutie. „Hij bestrijdt net als Mao in naam van het volk de stroperige regentenklasse.”

Als Berlusconi’s gedroomde revolutie slaagt en als hij net als Mao 83 wordt, dan resten Italië volgens Sofri nog dertien jaar met il Cavaliere als hoofdrolspeler op de politieke bühne.