Bachelor? Dat is voldoende hoor!

Een master na een bachelor moet niet langer logisch zijn, vindt Plasterk. Een master moet ook meer gaan kosten.

Daar wordt het onderwijs beter van.

80 procent van de bachelors stroomt door naar een master. Minister Plasterk vindt dat niet nodig, met een bachelordiploma kun je volgens hem ook gemakkelijk een baan vinden. Foto Hollandse Hoogte Nederland, Utrecht 31-05-2007 Studenten van het Utrechtse University College wachten op de uitreiking van hun studiebull. De traditie wil dat deze academische opleiding voor zeer goede studenten in traditionele toga plaats vindt Foto: Bert Spiertz/Hollandse Hoogte Hollandse Hoogte

Lef kan hem niet worden ontzegd. Twee weken geleden kondigde minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) aan dat alle studenten jaarlijks 22 euro meer collegegeld gaan betalen, tien jaar lang. Nu kondigt hij een nieuwe ingreep aan die de studenten onwelgevallig is. Het collegegeld voor de masterstudie moet omhoog, of de studiefinanciering voor de master moet omlaag. Overigens, voegde hij later toe, moet er ook ruimte zijn voor láger collegegeld – dat heet ‘collegegelddifferentiatie’.

Daarmee raakt Plasterk aan een discussie die al speelt sinds de invoering van het bachelor-masterstelsel, in 2002. Vóór die tijd volgden universitaire studenten een ondeelbare vier-of vijfjarige opleiding. Met de opdeling van studies in een driejarige bachelor en een één- of tweejarige master kopieerde Nederland het Angelsaksische systeem. In heel Europa zijn studies nu volgens dit principe onderverdeeld.

In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, waar het bachelor-masterstelsel al veel langer bestaat, is de status van een bachelorstudie bepaald anders dan in Nederland. In die landen zien veel meer studenten de bachelor als een afgeronde opleiding, die hun voldoende toegang biedt tot de arbeidsmarkt. De master wordt er vooral gevolgd door studenten met ambities in de wetenschap.

In Nederland geldt de universitaire bachelor als onvolwaardig. De driejarige studie wordt afgesloten met een kleine scriptie en dient in de praktijk vooral als opstapje naar de master. Pas met de ‘grote’ masterscriptie zou de studie echt zijn afgerond.

Die vanzelfsprekende doorstroming is Plasterk een doorn in het oog. Geciteerd in de Volkskrant: „Nu stroomt 80 procent van de bachelors door naar een master, terwijl je met een bachelordiploma prima de arbeidsmarkt op kunt.”

Verhoging van het collegegeld of omzetten van de studiebeurs in een lening zou studenten beter moeten laten nadenken of het volgen van een master wel meerwaarde heeft. Daar staat tegenover dat Plasterk het geld dat deze ingreep hem bespaart, wil inzetten voor een verbetering van het onderwijs.

Dan zou die verbetering wel heel stevig moeten uitpakken, reageert voorzitter Lisa Westerveld van studentenbond LSVb. „Op dit moment is een driejarige bachelor absoluut niet voldoende voor toetreding tot de arbeidsmarkt.” Volgens de studenten wil Plasterk hen „zo snel mogelijk de arbeidsmarkt op jagen”.

Dat was precies de bedoeling van het bachelor-masterstelsel. Een afgeronde bacheloropleiding moest, volgens het Bologna-akkoord dat de Europese landen sloten, „relevant voor de arbeidsmarkt” zijn. Plasterk wil, aldus zijn woordvoerder, vooral „een moment van bezinning tussen bachelor en master”.

Hoogleraar hoger onderwijs Marijk van de Wende van de Vrije Universiteit vindt het goed dat Plasterk de discussie opent. „Flexibiliteit was een van de doelen van het systeem. Je kunt ook eerst werken en later een master doen. Of een master gaan volgen van een andere studierichting. Dat is ook in de Angelsaksische landen gebruikelijk.”

De studenten moeten niet zo bang zijn voor hoger collegegeld in de masterfase, zegt Van de Wende. „We moeten het per opleiding bekijken. Wie veel geld gaat verdienen, mag best wat meer betalen. Maar misschien moeten studenten natuurkunde wel betaald wórden, gezien de schaarste op de arbeidsmarkt.”

Wel zijn universiteiten in de loop der tijd de bachelor- en de masterfase als twee aparte studies gaan zien. Tegenwoordig moet een student op veel universiteiten eerst zijn volledige bachelor hebben afgesloten voordat hij aan een master mag beginnen. Deze ‘harde knip’ is ook al tegen het zere been van veel studenten.

Onder het ministerschap van Plasterk hebben tot nu toe vooral studenten het moeten ontgelden. Westerveld: „Plasterk gooit een baksteen door onze ruit, en als we net de scherven opruimen, komt er een nieuwe.”