Van bolwoning naar Eco Villa

Bedrijven willen maar al te graag een bijdrage leveren aan het klimaat en het milieu.

Daar profiteert de milieubeweging van.

Klimaat is hot en milieu is booming. Alles waar de milieubeweging veertig jaar geleden op begon te hameren, is gemeengoed geworden. Wouter van Dieren hoorde laatst een toespraak van Bill Clinton in Rotterdam. „Daarin zei hij precies hetzelfde als wij in de jaren zeventig. We vroegen ons af of we daar blij om moesten zijn. Het antwoord is: ja.”

Van Dieren was één van de pioniers van de milieubeweging. Net als Sietz Leeflang, oprichter van De Kleine Aarde, een zelfvoorzienende werkgemeenschap in het Brabantse Boxtel. Vanaf begin jaren zeventig werd daar een milieuvriendelijke leefwijze beproefd. Leeflang: „Ik kreeg een afkeer van de grootschaligheid die toen begon op te komen. Het idee van De Kleine Aarde was: laten zien hoe mensen kleinschalig kunnen leven, in een omgeving die beheersbaar is.”

Veertig jaar later hebben de pioniers gelijk gekregen. En dus werken voormalige milieuactivisten tegenwoordig als klimaatadviseurs en schrijven ze rapporten voor overheden en bedrijven. Met klimaatbeleid kan geld worden verdiend.

„Het is een miljardenbusiness geworden”, zegt Jaap ’t Hooft. Hij werkt als adviseur bij SenterNovem, overheidsagentschap voor duurzaamheid en innovatie. Begin jaren zeventig woonde hij nog in een zelfvoorzienende bolwoning (‘Nederlands oudste ecomonument’) op het terrein van De Kleine Aarde. Het experimentele éénpersoonshuis staat er nog, maar is buiten gebruik. Een windmolen produceerde ooit elektriciteit. Koken gebeurde op biogas. En regenwater werd met zandfilters gezuiverd en vervolgens als drinkwater gebruikt.

Jaap ’t Hooft deed er indertijd metingen. „Alles wat ik daar heb geleerd, heb ik in mijn latere werkzame leven kunnen gebruiken. Onze kreet was dat het anders moest. Er moest energie worden bespaard en naar alternatieve energie worden gezocht. Duurzame energie heet dat nu.”

Maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft de toekomst – en dus staan bedrijven te popelen om een bijdrage aan klimaat en milieu te leveren. Postorderbedrijf Gubba bijvoorbeeld (waar „je winkelt met respect voor mens en milieu”, aldus de slogan) werkt samen met Triodos Bank, KPMG, PGGM, Eneco, Careon Levensloopregeling en dagblad Trouw.

En bij De Kleine Aarde (waar Sietz Leeflang niet meer werkt, red.) gooien de fabrikanten bij wijze van spreken de energiezuinige apparaten naar binnen, in de hoop te worden aangeprezen. „De markt is rijp”, glundert Hetty Straus, de in een mantelpakje gestoken PR-manager. De Kleine Aarde heeft zich omgevormd tot een marktplaats waar goederen met een kleine mondiale voetafdruk worden tentoongesteld, dat wil zeggen dat er weinig ruimte op aarde voor is gebruikt om ze te vervaardigen.

„Vroeger moesten wij de milieuvriendelijke producten zelf maken, nu laten we de producten van andere bedrijven zien”, zegt beleidsmedewerker Jan Juffermans, bijna dertig jaar werkzaam bij De Kleine Aarde. Zoals lichtkoepels die lampen overbodig maken, een glazen gasplaat of een kegelvormige regenton. Juffermans: „Wij sluiten contracten met bedrijven, met als voorwaarde dat we de producten vervangen zodra er iets komt dat nóg milieuvriendelijker is.”

Vele bedrijven zijn welkom. Snoepfabrikant Mars bijvoorbeeld, houdt bezinningsdagen bij De Kleine Aarde. En zometeen komt een delegatie van Philips. PR-manager Hetty Straus: „Ik zeg het in alle eerlijkheid. Wij zijn Al Gore de hele dag dankbaar, want hij heeft de boel bij de man in de straat gebracht. Dankzij hem hebben we de wind mee.”

Eerder regelde Straus met een auto-importeur dat ze één maand gratis rijden in een milieuvriendelijke Toyota Prius kon verloten, onder de lezers van het eigen magazine. Onlangs stapte ze naar Rabobank Nederland, om een overbruggingskrediet te regelen voor Eco Villa: een nieuw te bouwen huis op het eigen terrein, om te laten zien dat je aantrekkelijk én energiezuinig kunt wonen. „Ik had binnen twintig minuten vier ton binnen.” Essent, DHV, Eiffel en Ballast Nedam zijn partners in het project. De KRO gaat de bewoners van het huis acht weken lang volgen.

Toch is de traditionele rol van de kritische milieubeweging niet uitgespeeld. Greenpeace en Milieudefensie gaan door met acties voeren, méér nog dan vroeger. De Stichting Natuur en Milieu, altijd sterk in het lobbyen in ‘politiek Den Haag’, ziet in de huidige klimaathype geen aanleiding daarmee te stoppen. Directeur Mirjam de Rijk: „Al Gore heeft duidelijk gemaakt dat er radicale keuzes nodig zijn. Maar de politiek moet dan wel spijkers met koppen slaan.”

Ook Wouter van Dieren, nu directeur van IMSA Amsterdam (‘adviesbureau en denktank op het gebied van duurzaamheid en innovatie’) zegt dat de milieubeweging belangrijk is bij het controleren van contracten, convenanten en afspraken over het klimaat. En laat de milieubeweging de komende jaren zorgen dat de belangstelling niet verflauwt. „De milieubeweging is geen alarmcentrale meer. Maar ze heeft wél de plicht om de toorts door te geven, als de belangstelling inzakt.”