Tekenen met liniaal en passer

Is het een bus? Is het een pantservoertuig? Of is het een nieuw, nog naamloos type dat een grote autofabrikant in de markt gaat zetten? De voertuigen die Christine Saalfeld in brons of op papier verbeeldt, hebben allemaal de opgeruimde uitstraling die technisch tekenaars aan hun creaties meegeven.

Ze lijken deels auto, deels landbouwmachine, deels tank, maar ook deels prul. Want Saalfeld is geen technisch tekenaar, ze is beeldend kunstenaar. En haar uitvindingen zijn ondanks hun strenge uiterlijk vooral zichtbaar nutteloos. De vliegtuigjes zijn wat roestig, de bus kijkt of hij er geen zin in heeft, de raceauto is tot geen enkele snelheidsovertreding in staat. Er heerst weinig dynamiek in Saalfelds solotentoonstelling bij Galerie Poonberg.

Nut is een groot goed in onze maatschappij. Saalfeld verbeeldt enkel nuttige objecten, dingen die symbolen van vooruitgang en beschaving zijn geworden. Tussen haar prototypes van voer- en vliegtuigen staan ook bouwkundige constructies, van brons en keramiek. Het zijn modernistische blokken met donkere ramen, tochtige portalen, of enkel nutteloze stapelingen stenen. Zonder hun functionaliteit blijken de grijze blokken onheilspellend te worden. De bezieling van dode materie die in Saalfelds vliegtuigjes soms te lief speelgoedachtig wordt, overtuigt hier wel. Dit zijn ruimtes waar je in nachtmerries verzeild raakt.

Flatgebouwen en vliegtuigen op de tekentafel – daaruit spreekt een verlangen naar het veroveren van de wereld, het doorkruisen van de continenten. Het doet menig jongenshart sneller kloppen. Saalfeld houdt zich aan de beeldtaal van die droom – hard, recht, strak – en probeert zo de functionele schoonheid los te zingen van zijn functionaliteit. Maar met de zichtbare werkloosheid van haar constructies, lijkt ze ook vraagtekens te zetten bij het optimisme van techniek en modernisme. Iemand die daar een kritisch geluid tegen heeft laten horen, Constant, eert zij in haar tentoonstelling met een grote tekening naar zijn gedroomde stad Nieuw Babylon.

Het mooist zijn Saalfelds tekeningetjes, netjes gemaakt met liniaal en passer. Deze schetsen doen hetzelfde als de objecten, maar dan met meer poëzie. Soms slaat het verlangen naar bezieling ook hier door, met een te koket scheef hangend machineonderdeel, maar meestal zijn de spaarzame lijnen precies goed. Ze vormen een aanzet voor een flatgebouw, de hoofdlijnen van een productiesysteem, stippellijnen die een belofte voor de toekomst aangeven. Elke grootse uitvinding begint met een schets, elke mislukking ook. Die menselijke twijfel is de beste bezieling die Saalfeld haar werk kan meegeven.

Christine Saalfeld: recente sculpturen en grafiek.

Tot en met 23 december in Galerie Poonberg, Rotterdam. Inl: www.galeriepoonberg.nl