Doorgestoken kaarten

President Poetin heeft de parlementsverkiezingen van gisteren objectief geredeneerd verloren. Partijleider Poetin heeft ze juist gewonnen. Hoe kan dat?

De staatspartij Verenigd Rusland, die de president haaks op de traditie tot nu toe persoonlijk aanvoerde, heeft haar aanhang bijna verdubbeld, van 38 procent in december 2003 naar 64 procent nu. De verkiezingen stonden naargeestig in het teken van een nieuwe kieswet, oneerlijke concurrentie in en buiten de media, intimidatie en regelrechte stembusfraude. Maar zelfs als dat allemaal wordt verdisconteerd, dan nog zou Poetin zich hebben mogen verheugen in de ‘laat maar waaien’-steun van een meerderheid.

Maar wie de dag van gisteren, net als het Kremlin zelf opvat als een referendum over Poetins persoonlijke leiderschap en de uitslag dus vergelijkt met de presidentsverkiezingen van maart 2004 moet constateren dat zijn aanhang van 85 procent ongeveer vier jaar geleden, met 21 procentpunt is verkleind. Dat vijfde deel van het electoraat is teruggekeerd naar de partijen waarvan de kopstukken bij de presidentsverkiezingen van 2004 verstek lieten gaan en die, anders dan de gemarginaliseerde Westers georiënteerde oppositiepartijen, wel de verhoogde kiesdrempel van 7 procent hebben gehaald: de communist Zjoeganov, de rapaljefascist Zjirinovski en de nationaal-linkse senaatsvoorzitter Mironov.

Hoewel de exacte uitslag met een korrel zout moet worden genomen, is dit een teken aan de wand. De uitslag weerspiegelt namelijk in zeer grove lijnen de machtsverhoudingen op het relevante politieke niveau. Verenigd Rusland heeft het kennelijk niet aangedurfd om de Doema te reduceren tot een parlement waarin alleen de communisten nog zitting zouden hebben. De entree van Mironov was al een paar dagen vóór de verkiezingsdag openlijk aangekondigd in een krant.

Manipulatie van verkiezingen in een formeel meerpartijensysteem kent nu eenmaal ook haar grenzen. Achter de façade van de retoriek over nationale eenheid gaan in het immens rijke Rusland namelijk grote materiële tegenstellingen schuil die politiek worden uitgevochten. Die potentiële conflicten, waaraan de gewone bevolking amper deelneemt, kunnen bedreigend zijn voor de stabiliteit van het land. Vandaar dat de nieuwe Doema er ogenschijnlijk pluriform uitziet en straks toch eensgezind zal worden gesmeekt om de hand van Poetin als ‘leider aller Russen’

Voor de jaarwisseling zal waarschijnlijk duidelijker zijn op welke manier Poetin zijn reeds twee weken geleden opgeëiste „morele recht” om de Russische politiek te blijven domineren, gaat uitoefenen. Als parlementsvoorzitter, als hoofd van de Nationale Veiligheidsraad of als wat dat ook. Of gewoon, in strijd met de grondwet, als president die een derde termijn krijgt.

Aan die grondwet is een mouw te passen. Te vrezen valt dat er allerlei slimmigheidjes worden uitgedokterd, die de schijn van constitutionele continuïteit ophouden. Het zou wellicht beter zijn voor iedereen, als er geen schimmige constructies worden verzonnen. Voor de Russische bevolking die Poetin, welke pressie er ook is uitgevoerd, op zijn best negatief vertrouwt. En voor het Westen, dat dan geen schijnontmoetingen hoeft te arrangeren met een of andere Ivan Ivanov (een Nederlandse Jan Jansen) in het feeërieke Kremlin.

Reageren op de hoofdartikelen?Ga naar nrc.nl/commentaar