Wat moet je eigenlijk doen bij een staking?

In een klas vol actiebereide scholieren is niet-staken geen optie. „Conformeren aan de groep, hoort bij de leeftijd.” En: „Iedereen stak zijn vinger op, maar uiteindelijk ging de helft.”

Demonstratie gisteren op het Museumplein in Amsterdam. „Ze willen allemaal vooral graag meedoen.” Foto Bas Czerwinski 30-11-2007 AMSTERDAM. DEMO SCHOLIEREN. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinski, Bas

Niet alle leerlingen weten precies waaróm ze staken, merkte rector Hans Nijdeken van het Mendelcollege in Haarlem. „De meesten wisten wel dat het iets met 1.040 lesuren te maken had, maar sommigen dachten dat ze die uren erbíj zouden krijgen. En een paar leerlingen dachten dat ze demonstreerden voor een goed doel voor Afrika. Dat vond ik aandoenlijk. Ze willen allemaal vooral graag meedoen.”

Op donderdag vroeg docente aardrijkskunde Marije Withaar van het Mendelcollege in een derde klas wie er zou gaan staken. „Er werd een beetje rondgekeken en steeds meer vingers gingen de lucht in. Mijn conclusie: de hele klas zou gaan staken.” Gisteren had ze diezelfde klas weer. Bleek dat er toch flink wat leerlingen gewoon naar de les waren gekomen. Marije Withaar: „Ze wilden gisteren in de klas gewoon geen uitzondering zijn.”

Staken of niet staken. Dat was de vraag voor veel scholieren gisteren. En het antwoord lieten ze vaak ook afhangen van hun vrienden. Gingen die, dan gingen ze ook demonstreren. Gingen die gewoon naar school, dan deden zij dat ook.

De demonstratie van 15.000 scholieren op het Museumplein in Amsterdam gisteren, was de apotheose van een heftige actieweek. Eind vorige week waren er al spontaan scholierenacties uitgebroken tegen het verplichte aantal lesuren van 1.040 uur per jaar op middelbare scholen. Begin deze week werd opnieuw gestaakt.

Scholieren vinden dat ze te veel „nutteloze” zelfwerkuren op school doorbrengen, omdat scholen zo aan de urennorm proberen te voldoen. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) versoepelde de norm iets. De scholierenvakbond LAKS nam er geen genoegen mee. LAKS-voorzitter Sywert van Lienden, zei gisteren opnieuw te willen onderhandelen. Maar als er niet „snel en concreet” nieuwe maatregelen worden aangekondigd, komen er in februari nieuwe acties.

Of de scholieren daar weer massaal aan zullen meedoen, hangt af van hun vrienden. De invloed van leeftijdgenoten, peers, op jongeren is groot, blijkt uit onderzoek. Pubers willen bij de groep horen, ze willen geen uitzondering zijn. Adolescenten gaan op zoek naar antwoorden op vragen als: ‘wie ben ik’ en ‘wat wil ik’, zegt Marcel van Aken, hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Utrecht. „Ze ontwikkelen een eigen identiteit en in dat proces is het belangrijk bij welke groep je hoort.”

Conformisme is op die leeftijd heel sterk, bijna een soort besmetting, zegt Hans Koot, hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Ze willen niet opvallen, precies doen als de anderen. Ze dragen kleding van Tommy Hilfiger omdat iedereen dat draagt, of ze het mooi vinden of niet.”

De kracht van de groepsdruk op jongeren is bekend uit onder meer een onderzoek met lijnen van verschillende lengte. Als drie vooraf geïnstrueerde peers glashard beweren dat een kortere lijn de langste is, beaamt de proefpersoon dat vaak. Hoewel hij ziet dat het niet zo is. Het groepsproces, zegt Koot, wordt versterkt als mensen op elkaar lijken en als ze samen een geschiedenis hebben. „Scholieren lijken erg op elkaar. En ze hebben samen een geschiedenis: de schooltijd.”

Gisteren tijdens de demonstratie op het Museumplein in Amsterdam was dat groepsgedrag goed te zien. De demonstratie is net begonnen als er opeens gerend wordt. Zomaar, naar het einde van het grasveld. Een paar scholieren beginnen ermee. Een grote groep volgt. Opeens staan ze ook weer stil. Af en toe ontploft ergens vuurwerk.

Dan wordt er aan de andere kant plots gerend. Twee blonde meisjes rennen ook mee, hun handtasje bungelend aan de arm. „Waarom rennen we?”, vraagt de een. Als de groep bij het Concertgebouw aan de andere kant van het plein is, houden medewerkers van de scholierenvakbond LAKS ze tegen. Ga terug naar het podium, roept iemand door een megafoon. „Hier gaat helemaal niks gebeuren.”

Pubers zijn ontvankelijker voor groepsdruk dan volwassen, maar ook volwassenen zijn er gevoelig voor, benadrukken ontwikkelingspsychologen. „Kijk alleen maar naar het gedrag van mensen tijdens voetbalwedstrijden en popfestivals”, zegt pedagoog en voormalig jeugdhulpverlener Marinus Traas. „Het is ook heerlijk om even op te gaan in de massa”, zegt Traas. „Lekker. Wij samen tegen de rest.”

Groepsdruk wordt pas een probleem als tieners ongewenst gedrag van elkaar gaan overnemen. Vooral als het gaat om het kopiëren van crimineel gedrag, zegt Traas, die vorig jaar promoveerde op een onderzoek naar jeugdcriminaliteit. „Vooral jongeren uit kansarme gezinnen zijn daar gevoelig voor. Bij hen vindt de socialisatie vooral buiten het gezin plaats.”

Het vuurwerk, het gooien met eieren en fietsen, het jennen van de politie, zoals gisteren gebeurde, is wat anders, vindt Traas. „Dat is het opzoeken van grenzen. En het is de drang om gezien te worden – stoere jongens door de gilletjes slakende meisjes. Hoort ook zo bij de leeftijd.”

En daar ligt een taak van de overheid én de ouders, zegt Koot. „Niet accepteren dat ze grenzen overgaan. Maar wel respecteren dat jongeren een eigen mening hebben en in gesprek blijven. Anders raak je het contact kwijt.”

De meeste scholen hadden dat begrepen en verboden het staken niet, maar eisten wel toestemming van de ouders. Donna Middelkoop (15) van het het Grotius college in Delft belde haar moeder toen ze al in Amsterdam was. Of het mocht. Het was goed. „Kijk alleen uit voor het waterkanon”, zei haar vader. Donna dacht dat de hele klas ging, want iedereen had het er over. Uiteindelijk zijn ze maar met z’n drieën. Maandag moeten ze op school het treinkaartje laten zien.

Quico Schmitz (12) dacht dat zijn hele klas van het Amsterdams Lyceum zou komen. Maar lang niet alle ouders gaven toestemming. Mijn vader vond het een prima idee, zegt Quico. „Hij ging vroeger zelf ook demonstreren.” Met tien klasgenoten staat hij nu wat om zich heen te kijken. Wat moet je eigenlijk doen bij een staking?

Lees meer over de urennorm op nrc.nl/urennorm