‘Verzoening Hamas en Fatah nodig’

De Palestijnse ex-minister Ziad Abu Zayyad sluit niet helemaal uit dat er uiteindelijk een regeling komt met Israël. Maar het zal niet in 2008 zijn.

„De grootscheepse bouw in de Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever sluit de deur voor de stichting van een Palestijnse staat naast Israël. Steeds meer Palestijnen laten de gedachte aan een onafhankelijke Palestijnse staat varen en kiezen voor één democratische, seculiere staat voor twee volkeren, waarin de Palestijnen door hun geboorteaanwas uiteindelijk de meerderheid zullen vormen.”

Ziad Abu Zayyad, Palestijns ex-minister voor Jeruzalem, buigt zich naar voren in het kantoor van het Palestine-Israel Journal in Jeruzalem waarvan hij een van de oprichters is. „Het ontstaan van een dergelijke staat zal met enorm veel geweld gepaard gaan. De Palestijnen zullen zich niet neerleggen bij een soort Zuid-Afrikaanse apartheid maar voor hun democratische rechten vechten. Ik voorzie een tragedie, vergelijkbaar met de Algerijnse opstand tegen de Franse overheersing.”

Ook de Israëlische premier Olmert heeft vanuit Israëlisch perspectief gewaarschuwd dat het missen van de kans op een tweestatenoplossing tot één binationale staat zal leiden en dus tot het einde van de joodse staat Israël. Ziad Abu Zayyad wist dat niet. „Maar het is duidelijk het die kant opgaat indien uit de bijeenkomst in Annapolis geen proces voortkomt dat alsnog de stichting van een onafhankelijke Palestijnse staat naast Israël mogelijk maakt”.

Hij is niet volkomen pessimistisch na de conferentie in Annapolis van dinsdag. Wel heel sceptisch. In de afronding van de Israëlisch-Palestijnse onderhandelingen in 2008, dus nog binnen de ambtstermijn van de Amerikaanse president George Bush, gelooft hij niet. Wat hij hoopt is dat er tijdens de komende moeilijke onderhandelingen een onderhandelingspatroon ontstaat dat de nieuwe Amerikaanse president in 2009 verplicht de draad van het overleg onmiddellijk op te nemen. „Dan is er een kans dat er nog iets goeds uit Annapolis komt.”

Annapolis heeft volgens hem aangetoond hoe moeilijk het is de Israëlische koppigheid te breken. In de eindverklaring hadden de grote problemen moeten worden opgesomd, zoals de kwestie-Jeruzalem, vluchtelingen, en vredesgrenzen. „Dat is niet gebeurd. Premier Olmert heeft niets toegegeven. Waarom zouden we dan verwachten dat we over een jaar wel tot een overeenkomst komen? Ik voorzie een uitzichtloze impasse en hervatting van het Palestijnse geweld.”

De Palestijnse president Mahmoud Abbas heeft met voortgezette onderhandelingen met Israël als troefkaart voorlopig in Ramallah nog politieke speelruimte. Ziad Abu Zayyad herinnert eraan dat Abbas werd gekozen met de belofte vrede en voorspoed te brengen. Als de president die belofte niet kan inlossen zullen de extremisten, Hamas en andere groeperingen, invloed winnen. Zover is het nog niet omdat de greep van het Palestijnse gezag in Ramallah op de Westelijke Jordaanoever steviger wordt, getuige het harde optreden van de Palestijnse politie tegen demonstraties deze week. Bovendien beschikt president Abbas over financiële middelen om zijn regering en daarmee verbonden ambtenarenapparaat en politie op de been te houden.

Zonder substantiële vooruitgang in het vredesproces zal zijn positie echter uiteindelijk ernstig worden ondermijnd. Om zich daartegen in te dekken zou het volgens Ziad Abu Zayyad voor Abbas verstandig zijn weer toenadering te zoeken tot het fundamentalistische Hamas. „Verzoening tussen Fatah en Hamas is noodzakelijk om de Palestijnse onderhandelingspositie te versterken.” Maar zolang Israël en de VS Hamas als een terroristische organisatie blijven beschouwen en behandelen is het voor president Abbas geen werkelijke optie toenadering tot Hamas te zoeken.

Ziad Abu Zayyad heeft harde woorden voor de Israëlische economische boycot van de Gazastrook. „Die boycot breekt de Palestijnse maatschappij. Hamas wordt er niet door gebroken, de Palestijnse bevolking keert zich ondanks het lijden dat de boycot veroorzaakt niet van deze organisatie af”, zegt hij. Volgens hem zijn de vele tunnels die Gaza met de Egyptische Sinaï-woestijn verbinden „de olievelden van Hamas”. Alles komt volgens hem door de tunnels binnen: wapens, medicijnen, viagra en dollars. Het Hamasbewind in Gaza is volgens hem mede daardoor niet in gevaar. Op de Westelijke Jordaanoever is Hamas geen werkelijke bedreiging voor het Palestijnse gezag in Ramallah.

Ook Ziad Abu Zayyad behoort tot de school Palestijnse politici die de bijeenkomst in Annapolis plaatst tegen de achtergrond van de Amerikaanse mislukkingen en problemen in het Midden-Oosten. Het zoeken naar een oplossing van het Israëlisch-Palestijnse vraagstuk is een alibi voor het smeden van een alliantie tegen het moslimextremisme, in het bijzonder tegen Iran. President Bush is in Irak en Afghanistan in grote problemen gekomen. „Als een cowboy is Bush Irak binnengevallen zonder zich rekenschap te geven van de gevolgen.”

Ziad Abu Zayyad heeft als strijder voor Palestijnse onafhankelijkheid de Israëlische gevangenis van binnen gezien. Zoals veel Palestijnse leiders van de eerste intifadah (1987-1993) heeft hij zich ingezet voor een dialoog met Israël. Dat heeft hem ook ertoe bewogen samen met een Israëlische vredesactivist, Victor Cygelman, het Palestine-Israel Journal uit te geven. In dit eens in de vier maanden uitkomende tijdschrift komen vooraanstaande Israëliërs en Palestijnen aan het woord.

„Ons blad heeft beslist invloed”, zegt Ziad Abu Zayyad. „Vooral in intellectuele kringen, bij politici en diplomaten.” Ondanks subsidie van de Europese Unie kampt het blad ook dit jaar met financiële moeilijkheden. Maar „we houden vol.”