Vaas met geweten

Westerse topdesigners ontwerpen voor de derde wereld. Dat is het uitgangspunt van de Design with conscience-lijn van de Amerikaanse fabrikant Artecnica.

In de galerie van Murray Moss in New York hangen de mooiste designlampen van de wereld. Een van de topstukken van zijn vaste collectie is een kroonluchter van de Nederlandse ontwerper Tord Boontje. Een bolvormige bloemenexplosie die elke ruimte iets feestelijks kan geven.

Deze lamp, een haakwerk van katoen en zijde op een metalen frame, komt niet uit een verfijnd Italiaans naaiatelier, maar uit een sloppenwijk in Rio de Janeiro. Coopa-Roca, een cooperatie van werkloze vrouwen, maakt de bloemenlampen. De vrouwen doen dat vanuit huis, zodat ze tegelijkertijd op hun kinderen kunnen passen.

Come rain come shine, zoals Boontje zijn lamp noemde, was vijf jaar geleden het eerste product uit de Design with conscience-lijn van Artecnica. Lang voordat duurzaamheid in het vaandel van vrijwel elke fabrikant een plek kreeg, begon deze Amerikaanse designfabrikant producten te ontwikkelen voor werkplaatsen in de derde wereld. Zonder kinderarbeid en met milieuvriendelijke productiemethoden, benadrukt het bedrijf. Bovendien nodigt oprichter Enrico Bressan steeds ontwerpers van naam uit. Want alleen zij zouden in staat zijn om de productietechnieken van de ambachtslieden in de derde wereld te laten aansluiten op de wensen in het Westen.

Ook voor zijn tweede serie producten werkte Bressan met Tord Boontje. In Guatemala zetten zij een studio op waarvan zij de twaalf werknemers leerden hoe zij van lege wijnflessen een door Boontje ontworpen collectie vazen en karaffen konden maken. Bressan: ‘De eerste weken verliepen desastreus. Maar ik kan me nog de blik in de ogen van glassnijder Giovanni herinneren, toen hij na talloze mislukte pogingen voor de eerste keer een champagnefles van de vuilnisbelt omtoverde in een vaas met museumkwaliteit.’

Scooterband

In Zuid-Afrika en Vietnam zette Artecnica vergelijkbare projecten op. Een draadvlechterij in een sloppenwijk van Kaapstad maakt een stoel en twee tafels van de Amerikaanse ontwerper Stephen Burke. Voor een mandenmaker op het Vietnamese platteland ontwierpen de Braziliaanse broers Fernando en Humberto Campana een bijzondere schaal: rieten vlechtwerk omlijst door een afgedankte scooterband.

Met alleen derdewereldproducten zou zijn bedrijf vermoedelijk niet kunnen overleven, zegt Bressan. Samenwerken met partijen die niet gewend zijn commercieel te denken, vergt geduld. ‘Het is niet zo dat ze niet willen, maar het vraagt veel tijd om aan elkaar te wennen.’

Hella Jongerius kan daarover meepraten.

De in Rotterdam gevestigde ontwerpster kreeg een paar jaar geleden een telefoontje van Artecnica. Of ze iets wilde bedenken voor een stel ghettojongeren uit Los Angeles die een fabriekje waren begonnen voor het borduren van petjes en T-shirts. Een lastige opdracht, waar de ontwerpster niet goed raad mee wist.

Later kreeg Jongerius aardewerk te zien van de Shipibo, een stam uit Peru die vooral leeft van de verbouw van coca. Prachtig, zwart aardewerk, vond de ontwerpster. ‘Laten we die producten en oude technieken vieren, anders gaat er iets moois verloren. Door die ambachten uit de hoek van de derde wereld te halen, kunnen we laten zien dat er naast onze computergestuurde technieken nog een andere taal bestaat.’

Jongerius ontwierp voor de pottenbakkers in Peru drie schalen en een vaas. Ontwerpen waarbij ze het traditioneel dikke Zuid-Amerikaanse aardewerk combineerde met borduursels en bloemen van keramiek. Tot haar verdriet verliep de samenwerking per post. ‘Wat ik aan proeven uit Peru opgestuurd kreeg, oogde steeds westerser. Ze maakten steeds dunner en netter aardewerk. Het grove karakter waarvoor ik was gevallen, dat kreeg ik er niet in. Ik moet er naar toe, dacht ik. Maar de directie van Artecnica hield dat tegen. De werkplaats ligt tussen de opiumvelden, te gevaarlijk vonden ze.’

Het ontwerptraject per post vergde twee jaar. Zo’n ‘zoektocht’ zou Jongerius een volgende keer graag vermijden. ‘Als ik het over mocht doen, zou ik er beslist naar toe gaan. Dan maar de hele dag een man met een gun naast je.’

Jongerius hoopt op een nieuwe opdracht. De eerste serie producten beschouwt ze als promotie voor het idee van Artecnica. ‘Eigenlijk zou er nu follow-up moeten komen: makkelijker voor de pottenbakkers om te maken, en toegankelijker voor de grote markt. Deze eerste producten zijn nogal exclusief in hun vormtaal.’

Design met een geweten, voelt Jongerius zich aangesproken door zo’n keurmerk op haar werk? Zelf zou ze het niet zo snel gebruiken, zegt ze. ‘Het is een beetje koket. Eco is de afgelopen jaren verworden tot een marketingtool, een branding strategy. Als ontwerper wil je dat een product zo goed is, dat er geen etiket op hoeft te worden geplakt.’

De Design with consciense-producten van Artecnica zijn tot 13 januari te zien bij galerie Vivid, William Boothlaan 17a in Rotterdam. Zie ook www.vividvormgeving.nl

LEZERSAANBIEDING: PERUAANSE VAAS

VAN HELLA JONGERIUS MET KORTING

Voor de Design with conscience-productlijn van de Amerikaanse fabrikant Artecnica ontwierp Hella Jongerius drie schalen en een vaas. Deze gebruiksvoorwerpen van keramiek worden met de hand gemaakt in een werkplaats van de Shipibo, een stam in Peru die vooral op coca-plantages werkt. Bedoeling van dit project is om de bewoners een alternatieve bron van inkomsten te bezorgen. M kan onderstaande vaas, die ruim 45 cm hoog is en een handvat heeft van kralen, tijdelijk aanbieden voor een gereduceerd tarief.

Tot 21 december is de Beads and pearls-vaas van Hella Jongerius te koop voor 419 euro, 100 euro minder dan de gangbare verkoopprijs. Bestellen kan via de webshop van de krant: www.nrc.nl/extra. De vazen worden in januari bezorgd.