Stem van de Tube

Emma Clarke geeft haar ware gevoelens prijs. „De gedachte minutenlang opgesloten te zitten, vervult me met afschuw.”

Het begon allemaal met een interview met Emma Clarke in de Britse Mail on Sunday, afgelopen weekend. Emma Clarke is de welluidende, kalme stem die de aankondigingen doet in de Londense metro: ze noemt de namen van alle stations en bestemmingen, geeft waarschuwingen zoals het bekende „mind the gap”, en doet mededelingen die meestal beginnen met „Passengers are reminded…”

Waarom Emma Clarke zich liet interviewen door de Mail on Sunday, een voddig populistische tabloid, is vooralsnog een raadsel dat we hier even buiten beschouwing moeten laten. Maar waarom de Mail on Sunday Emma graag in de krant wilde, is meer dan duidelijk. Emma had op haar eigen website, www.emmaclarke.com, een aantal geestige nepaankondigingen geplaatst, helemaal in de stijl van haar werk voor de Tube. Zo kun je haar in de bekende aangename, rustgevende tonen horen zeggen: „Do not drop litter on the train. Please use the tramps provided.” Of „We’d like to remind our American tourist friends that you are almost certainly talking too loudly.”

Emma was zo onvoorzichtig om op te merken in de Mail dat de door haar geschreven audioclips „haar ware gevoelens over de Tube weerspiegelen”. „Ik ga regelmatig naar Londen, maar ik ga nooit met de metro. Ik neem bussen en taxi’s zo vaak als ik kan. De gedachte minutenlang opgesloten te zitten in de Tube met wildvreemden, en gedwongen te zijn te luisteren naar eindeloos herhaalde berichten in mijn eigen stem, vervult me met afschuw.” Ook noemde ze de Northern Line ‘vreselijk’, een oordeel waar slechts weinig Londenaren het mee oneens zullen zijn.

London Underground was not amused.

Nu hebben de Britten een uitgesproken haat-liefdeverhouding met de Tube. Hele websites en blogs zijn gewijd aan het fenomeen, en het zojuist heropende London Transport Museum ruimt het grootste deel van de collectie in voor de geschiedenis en design van de metro. De metroplattegrond is een wereldberoemde designklassieker, net zoals de geëmailleerde naamplaten van stations of bijvoorbeeld een door Man Ray ontworpen poster. Tal van kunstenaars hebben zich in de afgelopen eeuw gebogen over reclamecampagnes voor het transportbedrijf, en in veel stations zelf zijn kunstwerken te zien, zoals de mozaïeken van Eduardo Paolozzi.

Tegenover die uitgesproken trots staat echter de diepe, diepe haat van veel Londenaren voor het fenomeen, voor de overvolle wagons, de bloedhete, verstikkende, bedompte lucht, de vertragingen, de depressieve gezichten van medepassagiers, kauwgom op de stoelen, en zo nog wat meer.

Die grondige afkeer wordt misschien wel het beste uitgedrukt in de culthit London Underground, van cabaretduo Amateur Transplants. Amateur Transplants bestaat uit twee jonge artsen, Adam Kay en Suman Biswas, die aanvankelijk alleen in medische kringen hun ongehoord schunnige, politiek incorrecte en geestige teksten brachten, vaak op de melodieën van drakerige nummers uit de jaren ’80. (een topper is bijvoorbeeld hun Anaesthetists Hymn, www.youtube.com/watch?v=xuZl9tRqjoQ). Met London Underground, uiteraard op de melodie van Going Underground van The Jam, werden ze ineens héél groot, mede dankzij diverse knullig geanimeerde, hilarische clipjes die op YouTube waren gezet (www.youtube.com/watch?v=FYVJSOFZxDE). Tegenwoordig spelen de Amateur Transplants hun razend foute liedjes voor uitverkochte zalen. Ze brachten een cd uit, en een dvd met een aanstekelijke live-versie van London Underground (www.youtube.com/watch?v=MHn-g7T9f9A): „What you smell is what you get/ Burger King, piss and sweat/ you roast to death in the boiling heat/ with tourists treading on your feet/ and nail bombs on every seat/ so don’t tell me to mind the gap/ I want my fucking money back!”

Wat London Underground vond van het nummer van de Amateur Transplants is niet bekend. Maar hun uitspraak over de audioclipjes van Emma Clarke heeft inmiddels de internationale pers gehaald. London Underground heeft per direct de medewerking opgezegd met Clarke, en verklaarde – in een vergeefse poging humor voor te wenden – dat „verdere contracten voor mevrouw Clarke ernstige vertraging hebben opgelopen”. Daarbij zou het niet gaan om de clipjes zelf, maar om haar „kritiek op het vervoersbedrijf”. Het leidde tot een stormloop op Clarkes website, inmiddels gesloten wegens overbelasting, maar haar spoofs zijn nu ook op andere websites te beluisteren (www.metafilter.com/66883/The-Voice-of-the-Underground-is-silenced).

Het is een waarheid als een koe dat er niet zoiets bestaat als slechte publiciteit. Er is onwelgevallige publiciteit die je kan gebruiken om er zelf beter door te lijken („London Underground heeft een coole stem-artieste”), die je kan negeren (niemand zou ooit van de hele zaak hebben vernomen) of die je, in het ergste geval, actief gebruikt om er zelf zo lullig en onsympathiek mogelijk uit naar voren te komen. London Underground heeft zichzelf meer schade toegebracht dan een vriendelijk-ironische aankondiging van Emma Clarke („Wil de passagier met het rode overhemd die doet alsof hij de krant leest, maar in werkelijkheid naar de borsten van die vrouw aan het staren is, daar onmiddellijk mee ophouden”) ooit had kunnen veroorzaken.