Obama’s schrijven geschiedenis in blank Iowa

Een verkiezingscampagne is in Amerika een familieproject. Op stap met de vrouw en zuster van Barack Obama – de man die in het blanke Iowa bijna terloops geschiedenis aan het schrijven is.

Het zit kennelijk in de familie. De halfzuster van Barack Obama blijkt net als haar broer overvloedig te zijn bedeeld met charisma. Maya Soetoro-Ng komt donderdagmiddag kalmpjes binnenwandelen in de leeszaal van de Prarieview middelbare school in Waukee, Iowa. Een kring van twaalf stoelen staat opgesteld – elf leraren en één buitenlandse verslaggever zijn op haar toespraak afgekomen.

De kleine opkomst is niet onverwacht. Nog ruim een maand en in Iowa wordt, op 3 januari, de eerste voorronde voor de presidentsverkiezingen gehouden. Daarom lopen nu alle grote namen er de deuren plat. Op deze donderdagmiddag kunnen mensen in de buurt ook naar de Democraat John Edwards en de Republikein John McCain. En Bill en Hillary Clinton zijn net geweest.

Soetoro-Ng – zij en Obama hebben dezelfde moeder – weet haar kleine publiek in een paar minuten in te pakken. Een Aziatisch uiterlijk, zwarte kleding, hetzelfde lenige lichaam als haar broer: black cool, noemen ze dat hier.

Ze praat vol zelfspot over hun on-Amerikaanse afkomst. Hun jeugd in Indonesië. De onconventionele levenslessen van hun overleden moeder: een vrouw uit Kansas die trouwde met een Keniaan (Obama’s vader) en een Indonesiër (Soetoro’s vader), en die in haar leven in dertien verschillende landen woonde. „Zij wist dat het leven niet bij onze landsgrenzen ophoudt.”

Dat was hun opvoeding: kijk eens hoe groot en gevarieerd de wereld is. Het onderwijs van hun kinderen deed ze zelf. „Het is voor mij ook geen uitje, makker”, zei ze als Obama mokte over het strakke lesschema, dat elke ochtend stipt om half vijf begon. En de armoede in Indonesië was vast onderdeel van het lesprogramma. „Dat heeft ons leven daar tot zo’n grote ervaring gemaakt”, vertelt de zus die, telkens als iemand vertrekt, haar ring- en wijsvinger in de lucht steekt: „Peace.”

De onbekommerdheid waarmee Soetoro-Ng enkele uren aan dit kleine groepje spendeert is kenmerkend voor de campagne van Obama in Iowa. Er hangt een zweem van succes omheen: Obama is de enige kansrijke Democraat die de laatste weken in de peilingen in Iowa stijgt, al zijn de onderlinge verschillen nog steeds erg klein.

Maar terwijl journalisten openlijk klagen over de agressie waarmee Hillary Clinton wordt afgeschermd, lijken in het Obama-kamp improvisatie en gemoedelijkheid te domineren. Het is de stijl van de leider, zeggen medewerkers off the record, maar het is ook berekening: Iowans willen kandidaten nu eenmaal van dichtbij waarnemen.

De persoon die zich ogenschijnlijk het minst van iedereen laat regisseren is de echtgenote van Obama, Michelle. Van haar is bekend dat zij lange tijd sceptisch was over deelname aan de race, omdat ze het haar twee dochtertjes niet aan wilde doen. En nu ze toch in het spel verzeild is geraakt, heeft ze de ondankbaarste van alle rollen: ze moet concurreren met Bill Clinton, oud-president, en Elizabeth Edwards, die haar ongeneeslijke ziekte onderdeel van de campagne heeft gemaakt.

En afgelopen week was in Iowa te zien waarom sommige tegenstanders van Obama fluisteren dat Michelle het kwetsbaarste onderdeel van zijn gooi naar het presidentschap is. Haar spontaniteit en humor – ook zij hanteert on-Amerikaans veel spot – brengen haar telkens in conflict met de campagnestaf.

„Steeds als ik een kindje zie denk ik aan mijn dochters, en wil ik het even oppakken. Kan het gewoon niet laten. Maar dan zie ik de jongens alweer staan zwaaien: Leg die baby weg! Leg die baby weg!”, vertelde ze woensdagavond in Indianola, voor een publiek van zo’n tachtig oudere aanhangers.

Het was haar vijfde toespraak die dag. In de peptalk wees ze erop dat haar man na Harvard niet op Wall Street ging werken – maar in de sloppenwijken van Chicago. Dat Amerika zich niet meer moet laten leiden door angst. Dat het land een leider nodig heeft die de natie weer bijeenbrengt.

Maar tussendoor kon ze het niet laten Obama te bespotten. Leven met hem is een financieel avontuur, legde ze uit. Zijn torenhoge studieschuld drukte jaren op het paar: het interesseerde Obama geen bal. „We hebben het afbetaald met de twee bestsellers die hij heeft geschreven. Dat is de enige financiële planning die hij ooit heeft gehad.”

De volgende ochtend om zeven uur meldde Michelle Obama zich voor strategieoverleg alweer bij een zaaltje in het Marriott hotel, in downtown Des Moines. Anderhalf uur later liep ze een conferentiezaal binnen die ze zou toespreken – de eerste van zes speeches die dag. Handen schudden, omhelzen: in 24 minuten werkte ze 63 supporters af. En bij de opening van haar praatje keek haar staf alweer ongemakkelijk op: „Iedereen wakker?”

Haar toespraken brachten trouwens ook iets heel anders in beeld: een zwarte spreker voor een vrijwel volledig blank publiek. En dat terwijl Michelle Obama in 1985, toen ze afstudeerde op het voornamelijk blanke Princeton, schreef dat ze zich op de campus altijd „een bezoeker” was blijven voelen. „Alsof ik er niet thuishoor.”

En nu dingt ze met haar zwarte man mee naar de overwinning in een staat waar slechts 2 procent van de inwoners Afrikaanse roots heeft. Iowa is immers een van Amerika’s meest blanke staten. En misschien wel het opmerkelijkste aan de campagne van Obama in Iowa is dat ras – tot nu toe – geen enkele rol speelt in de campagne.

„Dit gevoel heb ik nog nooit gehad”, vertelde een geëmotioneerde DiMaggio Nichols woensdag in Indianola. Nichols, als autodealer de grootste zwarte ondernemer van Iowa, plukte nerveus aan zijn ringsnorretje toen hij vertelde dat hij zijn levenlang al Republikein is. Maar telkens als een zwarte – Jesse Jackson, Al Sharpton – in het verleden probeerde de Democratische nominatie binnen te halen, kregen ze zijn steun. Helaas maakten ze in Iowa geen van beiden enige kans.

„Maar in 2008 schrijven we geschiedenis”, zei Nichols. Obama bewijst dat ras en klasse geen rol meer hoeven te spelen in onze politiek, vertelde hij. Daarom zal hij hem de komende maand met alle middelen bijstaan, ook al is hij het met veel standpunten niet eens. Want na deze verkiezingen, zegt hij, hebben de VS een bladzijde omgeslagen. „Hoe het ook afloopt.”

Tom-Jan Meeus begint vandaag een weblog over de Amerikaanse verkiezingen: nrc.nl/race08