Uw invloed is nul

Burgers kunnen hun ideeën kwijt aan Kamerleden.

Maar die doen er niks mee. Ze luisteren vooral om aandacht te krijgen en stemmen te winnen.

Wekelijks trekken politici een uurtje uit om kritische burgers in het Tweede Kamergebouw te ontvangen en aan te horen. Op deze dinsdagen nemen zij ook petities in ontvangst. Burgers hopen daarmee invloed uit te oefenen op de politieke agenda of anderszins door te dringen in politiek Den Haag. Maar hebben burgers met dit eeuwenoude petitierecht nog wel een daadkrachtig instrument in huis?

„Een petitie heeft geen formele status en is daarom heel vrijblijvend”, vertelt Jerome Scheltens van het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP). „Ik denk niet dat alle petities even uitgebreid worden bekeken. Maar ze hebben wel een belangrijke signaalfunctie en een symbolische functie.”

Het petitierecht is een van de oudste rechten in de Nederlandse Grondwet. Het is een politiek verzoekschrift waarmee kritiek kan worden geuit op het beleid. De petitie wordt – vaak met zoveel mogelijk handtekeningen – aangeboden aan de Kamer- of commissievoorzitter. Vorig jaar werden er 109 petities aangeboden. Over de laatste twintig jaar gezien waren het er gemiddeld 86 per jaar.

Maar over wat er na aanbieding mee gebeurt wordt niets gedocumenteerd. Het is niet bekend. Logisch, vindt Reinder Rustema, docent media aan de Universiteit van Amsterdam en webmaster van www.petities.nl. „De Tweede Kamer wil niet laten zien wat ermee gebeurt omdat dan pijnlijk zichtbaar wordt dát er niets mee gedaan wordt. Petities worden beleefd in ontvangst genomen en dat is het dan”, aldus Rustema. „Een volksvertegenwoordiger denkt pragmatisch; hoeveel aandacht, hoeveel stemmen levert mij dit op? Ze doen gewoon mee aan het toneelstuk.”

In het Parlementsonderzoek 2006: Binnenhof van binnenuit uit april 2007 concluderen de politicologen Rudy Andeweg (Universiteit Leiden) en Jacques Thomassen (Universiteit Twente) dat Kamerleden geen hoge pet op hebben van burgers. Een grote meerderheid vindt dat burgers vooral aan hun eigen belang denken. En Kamerleden denken dat burgers weinig politieke kennis hebben. „Het effect van petities op de politieke agenda is nul”, meent Andeweg. „Het parlement staat niet te trappelen om burgers op deze manier invloed te laten uitoefenen.”

Johan Remkes, voorzitter van de Commissie voor Verzoekschriften en Burgerinitiatieven, waardeert het petitierecht maar bevestigt het beperkte effect. „Het is belangrijk om te horen hoe de burgers en maatschappelijke groepen over bepaald beleid denken. Het punt is alleen: in de coalitiesystematiek van ons land is er weinig ruimte om gehoor aan deze kritieken te geven. Het ontbreekt ons aan politieke ruimte om er iets mee te doen. Het kabinet heeft zijn plannen immers al gepresenteerd en zij zal niet snel overstag gaan.”

Niesco Dubbelboer, voorheen PvdA-Kamerlid, vindt dat de petitie „een krachteloos instrument” is geworden. Dubbelboer was als Kamerlid initiator van het burgerinitiatief. „Er was in de vier jaar tijd dat ik Kamerlid was geen petitie die binnen de fractie zodanig gedomineerd heeft dat ik hem mij herinner. De petitie is een versleten instrument dat gemoderniseerd moet worden.”

Hij noemt het burgerinitiatief effectiever. Dit is niet een verzoekschrift aan de Kamer om iets op de politieke agenda te zetten, maar een uitgewerkt voorstel. Maar er is volgens Dubbelboer ook een nadeel: de hoge eisen die eraan gesteld worden. Hij doelt op de eis van minimaal 40.000 handtekeningen waarmee het voorstel vergezeld moet gaan. Daarnaast mag het in de laatste twee jaar niet in de Kamer aan de orde zijn geweest.

Ook Jerome Scheltens van het IPP denkt dat het burgerinitiatief meer effect heeft dan een petitie. „Het is een soort petitie-plus. Het dwingt af dat de Kamer het in behandeling neemt.”

„Dat is waar”, zegt Reinder Rustema, „maar door deze verplichting is het ironisch genoeg niet makkelijker geworden, maar juist moeilijker. De lat wordt zo hoog mogelijk gelegd, om burgers te ontmoedigen.” Niet zonder reden, zo blijkt uit het Parlementsonderzoek: slechts een kwart van de Kamerleden gelooft dat de democratie beter zou functioneren als burgers meer invloed zouden krijgen in het besluitvormingsproces.

Lees meer over petities op: www.petities.nl