Lol in proefjes én snaartheorie

Eminent fysicus en universiteitshoogleraar Robbert Dijkgraaf volgt Neerlandicus Frits van Oostrom op als baas der wetenschappers.

De ware lol van de natuurkunde zit in proefjes. Dat weet ook Robbert Dijkgraaf (1960), eminent fysicus en universiteitshoogleraar van de Universiteit van Amsterdam. Hij lanceerde de website proefjes.nl, waar kinderen op een begrijpelijke manier uitleg krijgen over allerhande natuurkundige experimenten. Nu wordt deze liefhebber baas der wetenschappers. Volgend jaar volgt Dijkgraaf de Neerlandicus Frits van Oostrom op als president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Dijkgraaf is een gevierd wetenschapper én handig met publiciteit, een combinatie die ook onder meer Van Oostrom en minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) hebben. Sinds het moment dat Dijkgraaf een Spinozapremie won, in 2003, trad hij veel op als publicist en columnist, onder meer van NRC Handelsblad. „Het is zeldzaam dat onderzoekers boven de veertig nog iets belangwekkends ontdekken”, zei hij in 2003 in Het Parool.

Het had weinig gescheeld of Dijkgraaf had nooit zijn studie natuurkunde in Utrecht afgerond. Gefrustreerd door het egalitaire universitaire systeem, dat was gericht op de middelmaat, switchte hij naar de Rietveld Academie. Later pakte hij zijn studie weer op, promoveerde hij cum laude bij de latere Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft en werkte hij enige jaren in het Amerikaanse Princeton.

Zijn specialiteit, de snaartheorie, geldt als een van de ingewikkeldste disciplines van de wis- en natuurkunde. De theorie beoogt het gat tussen de relativiteitstheorie en de quantummechanica te overbruggen, waarbij het vooral de vraag is of ook de zwaartekracht binnen het concept past. De fundamentele elementen van de materie worden niet voorgesteld als deeltjes, maar als zeer kleine snaren die trillen in een groot aantal dimensies.

Dijkgraaf is betrokken bij het bètaonderwijs. Veel te weinig scholieren kiezen volgens Dijkgraaf voor een bètastudie. Door kinderen al jong de lol van de natuurkunde te laten inzien, hoopt hij op meer bètastudenten.

De KNAW, een verzameling van 220 tophoogleraren, omschrijft zichzelf als „forum, geweten en stem van de wetenschap”. In haar jubileumjaar 2008, als de organisatie tweehonderd jaar bestaat, wil de KNAW de wetenschap onder de aandracht brengen van het grote publiek. De benoeming van wetenschapspopularisator Dijkgraaf past binnen deze strategie.