Koerdisch-Turks conflict smeult ook in Arnhem

De strijd tussen Turkije en de PKK is ook voelbaar in Nederland. „Mijn Turkse buurman begroet mij niet meer.”

Arnhem, 31 okt. - De muur van het Koerdisch Centrum in Arnhem hangt vol met foto’s. De bovenste rij bestaat uit ingelijste afbeeldingen van de oprichters van de PKK, de Koerdische afscheidingsbeweging die volgens de Europese Unie en de Verenigde Staten een terreurorganisatie is. Daaronder hangen de foto’s van gesneuvelde PKK-militanten die familieleden hebben in Arnhem. „Onze martelaren zijn onze trots”, staat in koeieletters op de wand. De televisie is afgestemd op een Koerdische muziekzender.

De spanningen tussen Koerden en Turken, door de oplaaiende strijd tussen het Turkse leger en de PKK, uitten zich de laatste twee weken in Nederland onder meer in een vechtpartij en demonstraties. Sindsdien wordt het Koerdisch Centrum in het Spijkerkwartier continu in de gaten gehouden, zegt Civan Cengiz. „We letten goed op dat er niets mee gebeurt.”

Burgemeester Pauline Krikke van Arnhem en de politie hadden afgelopen maandag een onderhoud met vertegenwoordigers van de Turkse en Koerdische gemeenschap over de onderlinge wrijving. Ze riepen de partijen op de kalmte te bewaren. Haar woordvoerder: „De burgemeester wil Turken en Koerden het gevoel geven dat over hen wordt gewaakt.” De imams in Turkse moskeeën gaven gehoor aan het verzoek van de burgemeester om niet op te roepen tot deelname aan protesten tegen de PKK.

Burgemeester Herman Kaiser van Doetinchem praat deze week met de imams in Doetinchem, Ulft en Terborg. Hij vindt het onacceptabel dat conflicten elders in Europa overwaaien naar Nederland. Bij het overleg zijn ook de burgemeester van het naburige Oude IJsselstreek en de politie betrokken.

Talip Aydemir, raadslid voor de PvdA in Arnhem en van Turkse afkomst, meent dat „de uitersten onder Koerden en Turken” zich laten beïnvloeden door de eigen media. „Turken kijken naar Turkse zenders, Koerden naar de Koerdische. Op de Turkse zenders worden de Koerden als slecht afgeschilderd, de Koerdische zenders wijzen de Turken als boosdoeners aan.”

[Vervolg Koerden: pagina 3]

‘Normale mensen zijn extremer geworden’

Volgens Civan Cengiz van het Koerdisch Centrum is het rustig in Arnhem. Dat had anders kunnen zijn: in de nacht van zaterdag op zondag probeerden onbekenden het gebouw van de Arnhemse Koerdische vereniging in brand te steken. Kort daarvoor was het ook al een keer geprobeerd.

Elders in het land roerden Turken en Koerden zich wel als gevolg van de politieke spanningen. In Doetinchem gingen het afgelopen weekeinde tientallen Turken en Koerden met elkaar op de vuist. In Utrecht hielden duizenden Turken zondag een protestmars tegen de PKK. De luchtvaartpolitie nam in Den Haag de sleep van een reclamevliegtuigje in beslag waarop een Turkse kreet stond: De martelaren zullen nooit sterven.

In de kruidenierswinkel annex slagerij Dicle (de Turkse naam van de rivier de Tigris) komen doorgaans weinig Turkse klanten. Dat komt, denkt eigenaar Abdullah Yildiz (41), omdat hij Koerd is. Sinds een groot aantal Turkse soldaten is omgekomen in de strijd met de PKK is de magere Turkse klandizie nog verder afgenomen. „Er zijn altijd al spanningen als er ergens Turken en Koerden zijn. Maar de laatste tijd zijn ook de normale mensen aan beide kanten extremer, radicaler geworden. Mijn oude Turkse buurman groet mij sinds kort niet meer terug. In de groothandel hebben de Turken Turkse vlaggen opgehangen. Ik koop niet meer bij hen in.”

De leverancier van eieren komt de winkel in. Het is een man in pak met islamitische baard. Fikret Aslan is een Azerische Turk uit Oost-Turkije. Aslan meent dat er geen problemen met de Koerden zijn in Turkije, maar met de terroristen. Turken en Koerden worden volgens hem door„buitenlandse krachten” tegen elkaar opgehitst. „De Europese Unie en de VS willen geen sterk Turkije’’, zegt hij. „Je praat de Turkse staatstelevisie na’’, bijt Yildiz hem toe. De mannen lachen ongemakkelijk.

Schuin tegenover de kruidenierszaak zit Turan Ileri boven een vleesschotel in zijn verder bijna helemaal lege bar annex café. Zijn zaak staat gewoonlijk vol met voornamelijk Turken. „Koerden komen ook, maar veel minder. Waarom? Omdat ik een Turk ben, denk ik.” De wijkagent is een paar dagen geleden in zijn bar geweest om te informeren naar mogelijke spanning. Ileri heeft hem maar verteld dat alles rustig is. Hij signaleert de laatste twee weken wel „een verhoogde spanning’’. Ileri: „Die is voelbaar.”

Een klant in de zaak mengt zich in het gesprek. „Onze oren en ogen zijn gericht op het televisietoestel. We volgen wat daar allemaal gebeurt. We zijn erg ongerust over wat er nog meer gaat gebeuren”, zegt hij.

In de moskee Türkiyem (Mijn Turkije) drinkt een handvol mannen thee. Ze wachten op het avondgebed waarvoor de imam hen even later oproept. Aan de muur bij de ingang hangt een foto van Atatürk, de stichter van de Turkse republiek. Als het om het vaderland gaat, is de rest een detail, luidt de tekst op zijn poster. „Er zijn twee dingen waarvoor ik mijn lichaam zou willen opofferen”, zegt Hamza Savas. „Religie en Turkije, mijn vaderland.” Hij en zijn vrienden benadrukken dat ze echt niets tegen Koerden hebben. „Een bestuurslid van de moskee is een Koerd’’, vertelt iemand. Terroristen die soldaten en „weerloze burgers’’ doden, en mensen tegen elkaar opzetten, díé zijn het probleem van de Koerden, meent hij. Wat er zou gebeuren als een Koerd met een foto van Koerdenleider Öcalan hier zou binnenwandelen? „Die komt hier niet in”, zegt Savas beslist. „Laat je een ongewenste gast je huis binnen dan?”

Bestuurslid Abdullah Köse zegt dat de moskee, die is aangesloten bij het Turkse directoraat voor religieuze zaken, alles doet om de spanning niet verder op te laten lopen. Dat is afgesproken met de politieleiding en de burgemeester. „We zijn overeengekomen dat we de jongeren niet beïnvloeden, dat we niemand in een bepaalde richting duwen. Onze imam heeft in zijn preek tijdens het vrijdagmiddaggebed mensen níét opgeroepen mee te doen aan de demonstratie van afgelopen zondag.” Organisatoren van de demonstratie in Utrecht werd het verboden om in de moskee flyers uit te delen.

Of het escaleert tussen Koerden en Turken in Nederland, hangt van de ontwikkelingen in Turkije af. Directeur Ahmet Azdural van het Inspraak Orgaan Turken (IOT) denkt dat de omvang van de actie van het Turkse leger aan de Iraakse grens bepaalt wat er in Nederland staat te gebeuren. „Stel dat het een grootschalig offensief wordt waar burgerslachtoffers bij vallen, dan kan de spanning tussen de groepen in Nederland toenemen.”

De Koerdische gemeenschap houdt nu nog een „low profile”, zegt Cengiz, om escalatie te voorkomen. „Als het Turkse leger Irak grootscheeps binnenvalt, zal de partijleiding van de PKK de Koerden niet langer in toom kunnen houden en komen overal demonstraties.’’