Drama ‘Atonement’ verdrinkt in details

Atonement. Regie: Joe Wright, Met: Keira Knightley, James McAvoy, Romola Garai, Vanessa Redgrave. In: 35 bioscopen.

Op de warmste dag van de zomer van 1935 is de dertienjarige Briony Tallis getuige van een merkwaardig schouwspel. Schrijver Ian McEwan componeerde zijn roman Atonement rond dat ene voorval. Wat gebeurd was, wat gedácht werd dat daar gebeurd was, wat daar gebeurd had kúnnen zijn – het viel allemaal ten prooi aan oorlog en klassenstrijd en de destructieve werking van tijd en herinneringen. McEwan weeft zijn filosofie in eindeloze beschrijvingen. Ze vlinderen als in een roman van Jane Austen. Het lijkt alsof ze over de liefde gaan, maar ze gaan eigenlijk over de dood. Dat, in al zijn nuances opgetekend, maakt McEwans roman zo ‘filmisch’.

Voor een filmmaker moet dat verrukkelijk zijn. Niets hoeft hij meer zelf te bedenken. Alles staat zwart op wit. Dus gaat de verfilming van Joe Wright van detail naar detail. En dan heb je een bijna perfecte tragisch-romantische kostuumfilm, maar word je het zicht op het onderliggende drama ontnomen door al die rozen en haarspeldjes en vazen.

Voor wie Atonement wil bekijken als een geïllustreerde versie van het boek, met James MacAvoy en Keira Knightley in de hoofdrollen,houdt het hier op. Daar is de film namelijk vakkundig in geslaagd. Hij heeft van McEwan een Austen gemaakt.

Als film slaat hij op een fundamenteler punt de plank mis. Atonement gaat namelijk over waarneming. Over hoe wij iets zien en interpreteren. Hoe we daar, gekleurd door tijd en herinneringen keer op keer nieuwe betekenissen aan blijven geven. Over hoe een kus in een klap kan veranderen en andersom. Voor Joe Wright is dat te hoog gegrepen. Merkwaardig. Die vertekenende perspectieven zijn eigen aan film. Maar bij Wright zie je niets terug van de ambiguïteit die beelden net zo goed als woorden kunnen hebben. Bij hem is wat je ziet wat je krijgt. Rozen, haarspeldjes, vazen.