Doorkijkje over voetbal

De nieuwe Bosatlas verloochent zijn martiale wortels. Maar voor wie goed kijkt zijn er toch nieuwe bruggenhoofden en betwiste gebieden te ontdekken. Een spelletje Risk voor gevorderden.

Deel van pagina 391 van de nieuwe Bosatlas met de marktgebieden van voetbalclubs. Bosatlas

Kaarten en oorlog zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Logisch: als je een gebied wilt veroveren is het handig om te weten waar het zo ongeveer ligt en wat je zoal tegen zult komen.

Een van de eerste kaarten waarop Nederland verscheen, de Peutingerkaart, was een Romeinse militaire kaart van zeven meter lang en 34 centimeter hoog met alle toenmalige wegen en forten. Ook de bron van al het Nederlandse kaartmateriaal, de Topografische Dienst, heeft militaire wortels: hij is de erfopvolger van Militaire Verkenningen en ging pas drie jaar geleden van het ministerie van Defensie over naar VROM.

In de nieuwe Bosatlas staan nog wel martiale kaarten – zo kun je de hachelijke situatie bestuderen van het rampjaar 1672, toen Nederland werd aangevallen door Frankrijk, Engeland en enkele Duitse bisdommen – maar overheersend is het beeld van een vredig, aangeharkt landje. Militaire acties vinden ver weg plaats, zoals af te lezen is van de kaart met de deelname aan internationale vredesoperaties, van Afghanistan tot Zuid-Afrika. Op Nederlands grondgebied staan de 75 kazernes afgebeeld die de afgelopen jaren gesloten zijn.

Is dan alles pais en vree? Nee, de oorlog heeft zich verplaatst naar andere terreinen en ook die zijn in de nieuwe Bosatlas te vinden. Zo zijn er kaartjes met blijf-van-mijn-lijfhuizen (Noord-Holland heeft er maar liefst zes) en vermogensdelicten (met Utrecht en Amsterdam in de hoofdrol).

Maar de belangrijkste battlefield is de economie. Steden strijden met elkaar om bezoekersaantallen met behulp van evenementen (Amsterdam 24, Rotterdam 14) en musea (Amsterdam 19, Rotterdam 11).

Het interessantste doorkijkje bieden de kaarten over voetbal. De marktgebieden van de verschillende clubs zijn op gemeenteniveau in kaart gebracht en dat geeft een blik in de voetbalziel van Appingedam (stevig in handen van FC Groningen) tot Zwijndrecht (deel van het Feyenoordrijk). Zoals te verwachten was vormen de meeste marktgebieden – meer dan de helft van de bezoekers gaat naar één club – een aaneengesloten gebied rond de vestigingsplaats van die club. Maar er zijn uitzonderingen, en juist daar liggen kansen voor clubs die willen expanderen. Zo blijkt Ajax, verspreid over het land, een aantal vooruitgeschoven posten te hebben: in gemeentes als het Gelderse Brummen en het Brabantse Haaren gaat bijvoorbeeld 10 tot 25 procent van de voetballiefhebbers naar wedstrijden van Ajax. Vooral die laatste plaats is strategisch van belang, want ze heeft nog geen kleur bekend en ligt ingeklemd tussen de gebieden waar respectievelijk RKC, Willem II en PSV de scepter zwaaien. En dus kan Haaren uitgroeien tot een driezijdig bruggenhoofd. Sowieso is Brabant een interessante strijdperk: de provincie is met negen clubs hopeloos verdeeld.

Edam-Volendam aanvallen heeft voor Ajax geen zin, want de supporters daar zijn hondstrouw. Ze figureren zelfs op een ander kaartje, dat van de meest voetbal-minded gemeentes: meer dan zeven procent van de bevolking inclusief baby’s gaat naar het stadion. Dan zijn de kansen veel groter in Harlingen. Misschien komt het doordat het een havenstad is, misschien doordat de plaatselijke club in eenzelfde tenue speelt als Ajax, maar in ieder geval is Heerenveen een plattelandsclub waarmee Harlingers zich niet identificeren. Bijkomend voordeel is dat Ajax aan de Noord-Hollandse zijde van de Afsluitdijk al een steunpunt heeft op het voormalige eiland Wieringen: daar zit de grootste concentratie Ajaxbezoekers buiten het eigen marktgebied.

En wat kan Feyenoord voor strategische lessen trekken uit de Bosatlas? De verovering van Zeeland moet haalbaar zijn: de invloed reikt nu al tot Middelbrug en concurrerende clubs zijn er niet. Alleen jammer dat uitgerekend Zeeuwen van alle Nederlanders het minst naar het voetballen gaan. Dat is toch een beetje alsof je bij Risk alleen Kamtsjatka aan kunt vallen.