Angst voor subsidie

Nederland maakt van alle EU-landen het minste gebruik van Europese subsidiegelden.

Nederland heeft al 311 miljoen euro laten lopen, 1,2 miljard wacht op projecten.

Begin vorig jaar deed Anton Saman, manager van de afdeling ruimtelijke ontwikkeling bij gemeente Winschoten (18.000 inwoners), een onverwachte zet: samen met de naburige gemeenten Stadskanaal en Veendam huurde hij een subsidiedeskundige in van een commercieel adviesbureau.

Een gouden zet, bleek later. Deze expert heeft inmiddels voor Winschoten een rendement van 300.000 euro opgeleverd. Belangrijke projecten als ‘de brede school’ zouden zonder de subsidies die deze expert wist binnen te slepen, niet mogelijk zijn geweest.

De stap om een expert buiten het stadhuis te zoeken was een noodsprong, vertelt Saman. Hij vermoedde dat Winschoten veel geld liet liggen, maar waar, hoe en hoeveel was hem en zijn collega’s onbekend. „Subsidieaanvraag voorbereiden en ook zo’n project achteraf verantwoorden zijn zeer complexe en kostbare bezigheden die wij als een kleine gemeente niet kunnen, vooral als het gaat om Europese subsidies”, zegt Saman. „We hebben er het personeel en de financiële middelen niet voor.”

Nederland maakt van alle EU-lidstaten het minst gebruik van Europese subsidiegelden, zo is gebleken uit de eindafrekening van de EU over 2005. Nederland liet 311 miljoen euro, dat beschikbaar was voor de periode 2003 tot en met 2005, uit het zogeheten Europees Sociaal Fonds (ESF) onbenut, zei eurocommissaris voor begroting Dalia Grybauskaité bij de presentatie van de eindafrekening.

Dit bedrag zal nu via Brussel terechtkomen bij andere lidstaten. Nog eens 1,2 miljard euro ligt op Nederlandse projecten te wachten. Als er voor het eind van volgend jaar niet voldoende projecten worden gerealiseerd die voldoen aan Europese regels, dreigt Nederland ook dit bedrag kwijt te raken.

De grote boosdoener bij de onderbesteding was de ‘Melkert-affaire’, zegt Hans van Soest van het Agentschap SZW, de afdeling van het ministerie van Sociale Zaken die ESF uitvoert. „Die heeft veel indieners van aanvragen afgeschrokken.” Gedurende het bewind van minister Melkert (Sociale Zaken, PvdA) eind jaren tachtig, begin jaren negentig, bleken veel projecten niet te voldoen aan Europese administratieve regels. Nederland moest 237 miljoen euro terugbetalen aan Brussel. „Vooral kleinere bedrijven en gemeenten kregen daardoor nog meer schroom voor Europese subsidies”, zegt Etiënne Timmermans van trainingsbureau Censor.

Om herhaling te voorkomen, ging Den Haag de Europese regels strikt naleven en stelde aanvullende eisen. „We werden roomser dan de paus”, meent Timmermans. „Door de strikte regels moeten aanvragers van subsidie torenhoge bedragen betalen aan accountants willen ze überhaupt nog een kans maken op subsidie die ze later niet hoeven terug te betalen.” Zo’n 30 procent van de projectkosten gaat naar de accountant. „Elke cent die in het kader van een project wordt uitgeven moet tegenwoordig worden verantwoord”, zegt Heidi Bodewes van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de VNG. „Dat is een enorme belasting voor kleinere aanvragers.” Timmermans: „Ik ken bedrijven en brancheorganisaties die zeggen: laat maar, het kost me zoveel mankracht en geld dat Europese fondsen niet rendabel meer zijn.”

De ‘schroom van Melkert’ is intussen grotendeels overwonnen. Afgelopen jaar moest het loket voor de aanvraag van geld uit structuurfondsen zelfs voortijdig gesloten worden om overbesteding te voorkomen. Van Soest van het agentschap SZW verwacht dan ook dat de resterende 1,2 miljard uit de vorige subsidieperiode voor eind volgend jaar zal worden benut. Helemaal? Van Soest: „Dat is niet te zeggen, maar het ziet ernaar uit dat een groot gedeelte van dat bedrag zal worden toegekend. Er liggen voldoende projecten op de stapel.”

Maar uit een inventarisatie door het blad Binnenlands Bestuur en subsidieadviesbureau PNO Consultants onder gemeenten blijkt dat veel, vooral kleinere, gemeenten helemaal geen Europese subsidies aanvragen.

„In het buitenland maken ze er werk van om EU-gelden te verkrijgen”, zegt Willem Zandbergen van PNO Consultants. „Als je in Spanje een aanvraag hebt ingediend, ontvang je al een bedrag tussen de 10.000 en 20.000 euro. Dat dekt toch voor een belangrijk deel de aanloopkosten van een project. Deze stimulans ontbreekt in Nederland.”

Alle subsidieregelingen op een rijtje: www.agentschapszw.nl