Aardig gezicht, akelig karakter

James MacAvoy is te zien als Robbie Turner in Atonement.

Zijn personages verbergen onder hun sympathieke voorkomen een morele leegte.

James MacAvoy ziet er niet uit alsof hij het naar zijn zin heeft. Hij loopt als een tijger in een te kleine kooi in een bescheiden privélounge in het Amsterdamse Amstelhotel – een afwerkplek voor de interviews die de acteur vorige week moest geven in de publiciteitscampagne voor de première van Atonement. MacAvoy speelt in deze film de tragische hoofdrol van Robbie Turner, een slimme jongen van eenvoudige komaf die valselijk wordt beschuldigd van verkrachting. Na een vluchtige blik op zijn mobiele telefoon gaat hij zitten, neemt een slok water en stelt zich een kwartier beschikbaar voor vragen.

Voor MacAvoy, ruim 28 jaar geleden geboren in Glasgow, is working class Robbie Turner een tamelijk eenduidige rol. Zijn personage is sympathiek en dat rijmt een op een met MacAvoys onverwoestbaar aardige voorkomen. Zijn laatste grote rollen waren in dat opzicht heel anders. In The Last King of Scotland speelde hij een enthousiaste en naïeve dokter die in Oeganda de lijfarts van dictator Idi Amin wordt. In die functie ziet hij de verschrikkingen van het Amin-regime van nabij, maar hij kan zich niet ontworstelen aan de aantrekkingskracht van de energieke en welbespraakte dictator. In Becoming Jane is hij de flierefluiter die verliefd wordt op Jane Austen, maar uiteindelijk voor de wil van zijn rijke oom buigt en zijn geliefde in de steek laat. Twee personages die onder hun sympathieke voorkomen een morele leegte verbergen.

MacAvoy heeft die voor een acteur benijdenswaardige dubbelzinnigheid gemeen met de acht jaar oudere Ewan McGregor, die ook met een vriendelijk gezicht de ellendigste dingen kan doen. Een vergelijking vat MacAvoy op als een compliment, maar afgezien van hun beider Schotse afkomst ziet hij vooral verschillen. „Ewan is al snel heel beroemd geworden door een paar goede rollen: Shallow Grave, Trainspotting. Bij mij is het langzamer gegaan. Ik ben een jaar of twaalf bezig en nu begint het pas te komen.”

Pas?

„Begrijp me niet verkeerd. Ik heb een carrière waar anderen een moord voor zouden doen. Maar ik gaf alleen het verschil aan met de loopbaan van Ewan.”

En de overeenkomst: aardig gezicht, akelig karakter?

„Zeker, we hebben allebei in verschillende films pricks neergezet, die spelen met de gevoelens van de toeschouwers. Eerst zorgen we ervoor dat het publiek van ons gaat houden, dan begaan we de verschrikkelijkste misstappen en raakt het publiek in vertwijfeling. Als je de zaal verlaat na The Last King of Scotland voel je je aan alle kanten gemanipuleerd.”

Vindt u dat verkeerd?

„Nee, zeker niet. Niets zo fijn als gemanipuleerd te worden in de bioscoop. Atonement is gewoon eerlijker in dit opzicht. Robbie Turner is straight. Hier ziet het publiek goede mensen compleet vernietigd worden. Dat was het idee: je neemt schoonheid en verwoest die.”

Dus daar zet u uw vriendelijke voorkomen in om het publiek voor een sympathiek karakter te winnen.

„Het ligt iets ingewikkelder dan dat. Je moet als acteur juist vergeten dat het je taak is om het publiek van je te laten houden. Anders wordt het niks met je personage. Het publiek heeft onmiddellijk door als je optreden niet meer dan behaagzucht behelst.”

Toch is Robbie alleen maar sympathiek.

„Ja, Robbie is zelfs het enige echt sympathieke karakter in Atonement. Briony is de kwade genius, al doet ze haar verwoestende werk niet uit kwaadaardigheid, maar eerder uit oververhitte fantasie en verwarde gevoelens. En Celia is te koel en afstandelijk voor het publiek om echt van te houden. Robbie is de enige die andere mensen toelaat, zowel binnen de context van de film als het publiek.”

De jonge Briony wordt gespeeld door Saoirse Ronan. Zij is erg goed. Je hoort altijd dat het moeilijk is om met kinderen te werken.

„Siaorse” – MacAvoy spreekt haar naam ongeveer uit als surdsj – „is ongelooflijk goed. En ze acteert echt. Je hoort altijd dat kinderen het zo goed doen op het witte doek als ze spontaan en natuurlijk spelen. Maar bij haar is het niet zomaar ‘natuurlijk spelen’. Zij acteert echt. En ze kan het overdoen als daarom gevraagd wordt. Dat is een groot compliment aan een jonge actrice.”

Robbie Turner belandt in Duinkerken tijdens de rampzalige Britse evacuatie van 1940. Daar wandelt u over de pier en het strand in een lang en zorgvuldig gechoreografeerd shot. Was dat erg lastig?

„Helemaal niet. Het was geweldig. In de eerste plaats omdat het een magistraal shot was. Maar ook omdat je nog maar zelden de kans krijgt als acteur om zulke scènes te spelen in een werkelijk decor. In The Chronicles of Narnia, waar ik Tumnus de faun speelde, stond ik voortdurend tussen de blauwe wanden te doen alsof ik een sneeuwlandschap bekeek. Hier was alles echt aanwezig. Overal waar ik keek, zag ik wat mijn personage moest zien. Dat is gewoon een luxe.”

‘Atonement’ is vanaf morgen in de bioscoop te zien.