Zielig hondje? Ach, je bent gewoon moe

Slaaptekort maakt labiel, dat wisten we al.

Nu weten we ook waarom: de heftige reacties op nare ervaringen worden niet meer geremd door onze hersenen.

De prefrontale cortex in de hersenen weerhoudt ons van grienen om elk zielig hondje. Foto Reuters A Chihuahua looks out from its enclosure before competing the Asia Kennel Union (AKU) championship dog show in Singapore August 26, 2007. REUTERS/Tim Chong (SINGAPORE) REUTERS

Slaaptekort ontregelt de emoties, omdat hevige reacties op negatieve ervaringen niet meer geremd worden. Dat maken Amerikaanse wetenschappers op uit hersenscans van mensen met en zonder slaaptekort. De onderzoekers, radiologen en neurologen van de University of California, Berkeley en van Harvard Medical School, Boston, Seung-Schik Yoo en collega’s, publiceerden hun bevindingen vorige week in het tijdschrift Current Biology.

Te weinig slaap verlaagt de afweer, verwart de stofwisseling en vermindert het vermogen tot leren en onthouden. Ook de relatie met emotionele labiliteit is vaker beschreven. Zo is bekend dat bij neurologische en psychiatrische aandoeningen waar slapeloosheid voorkomt, vrijwel altijd sprake is depressieve of angstsymptomen. Wat daaraan ten grondslag aan ligt, blijkt nu uit het Amerikaanse onderzoek.

Onaangename prikkels, zoals het zien van een ziek kind, activeren het primitieve emotionele systeem in de hersenen: de amygdala. Een meer ontwikkeld, verfijnd systeem in de voorkant van de hersenschors stelt die primaire reactie bij, zodat de mens niet om de haverklap in huilen of woede uitbarst, maar kan reageren op een manier die sociaal geaccepteerd is. Die regulatie verdwijnt op het moment dat iemand weinig of niet geslapen heeft.

Bij vrijwilligers is activiteit in de betrokken hersengebieden vergeleken bij slaaptekort en bij voldoende slaap. Dertien mensen sloegen een nacht over, de andere helft sliep normaal. Op de avond na de al dan niet overgeslagen nacht, werden hersenscans gemaakt terwijl de proefpersonen afbeeldingen bekeken. De plaatjes varieerden van neutrale tot vreselijke taferelen van, bijvoorbeeld, gemutileerde lichamen.

Bij de mensen die al 35 uur wakker zijn, is de zogenaamde amygdala, een groep zenuwcellen die deel uitmaakt van een evolutionair ouder, primitief deel in de hersenen, flink actief bij het zien van nare afbeeldingen. De amygdala maakt deel uit van het zogenoemde limbische systeem in de hersenen, dat vooral bij emoties betrokken is. Opvallende emotionele informatie, en dan vooral van negatieve aard, wordt in de amygdala verwerkt.

In hoeverre de amygdala reageert op een prikkel, wordt beïnvloed door andere systemen. Een hoger hersendeel vlak achter het voorhoofd, de prefrontale schors, remt de amygdala-activiteit indien nodig. Hoewel bij beide onderzoeksgroepen de activiteit van de amygdala toeneemt naarmate de afbeeldingen naarder worden, zijn de zenuwcellen bij de slapelozen veel meer bezig dan bij de ‘uitgeruste’ groep. Bij de slapeloze proefpersonen is dan ook te zien dat de prefrontale schors vrijwel niet geactiveerd wordt, en bij de slaapgroep wel.

Een nacht overslaan, schakelt de prefrontale cortex uit. En die is wel nodig, om de amygdala af te remmen. Zodat een mens niet bij elk zielig hondje begint te huilen.