Polen krijgt een regering met humor

Deze week wordt naar verwachting de nieuwe Poolse regering gepresenteerd.

Premier Kaczynski erkent zijn verlies met moeite, net als zijn broer de president.

Donald Tusk, is geen politiek dier, zoals zijn voorganger Jaroslaw Kaczynski, maar een familieman. Hij is getrouwd, heeft twee kinderen, en brengt het liefst elk weekeinde met hen in het vakantiehuisje door. Donald Tusk, leader of PO (Civic Platform) answers questions during a press conference in Warsaw, 23 October 2007, after announcing the official results of Poland's general elections. Polish liberal Donald Tusk said Tuesday that his election-winning Civic Platform (PO) party had formally nominated him for the job of premier. Final results published Tuesday showed that PO had captured 209 of the 460 seats in parliament, against just 166 for the conservatives who had been in power since 2005 after narrowly beating PO. AFP PHOTO / JANEK SKARZYNSKI AFP

Donald Tusk, winnaar van de parlementsverkiezingen in Polen, zit op rozen. Hij heeft straks een comfortabele meerderheid in het parlement, zijn positie is onomstreden en de lastige partijen zijn weg.

Scheidend premier Jaroslaw Kaczynski is geen goede verliezer. Afgelopen week hield hij felle toespraken, alsof hij de vervroegde parlementsverkiezingen van vorige week zondag níet grandioos heeft verloren. Hij klaagde over de Poolse jeugd, die massaal ging stemmen. Over de media, die tegen hem waren. En over Donald Tusk, die hij wil aanklagen wegens laster. „Elke uitspraak van Tusk in de laatste twee jaar is een proces waard”, aldus Kaczynski.

De onmacht is begrijpelijk, want Tusk, leider van het rechts-liberale Burgerplatform (PO), zit op rozen. Zelden had een kandidaat-premier in Polen zo’n gunstige uitgangspositie. Zozeer zelfs dat de samenstelling van de nieuwe regering, een coalitie met de solide boerenpartij PSL, waarschijnlijk deze week al wordt gepresenteerd.

„Het wordt een regering met humor”, zo heeft Tusk beloofd. Want na het ‘negatieve’ beleid van Kaczynski – twee jaar lang moest alles anders – hebben de Polen volgens Tusk behoefte aan een opbouwende én luchtige politieke stijl. Polen moet niet lachwekkend, maar leuk worden.

Voor Tusk is het dat al. Samen met de 39 zetels van de PSL heeft Burgerplatform 240 van de 460 zetels in het Poolse parlement, de Sejm. Een aangename meerderheid. Bovendien is de oppositie verdeeld: het linkse LiD kan volstrekt niet door één deur met Recht en Rechtvaardigheid (PiS), Kaczynski’s moreelconservatieve partij. Kaczynski beschouwt de leden van LiD als de erfgenamen van de communisten en als boeventuig – geen recept voor samenwerking.

Dankzij de monsterzege van Tusk is ook de laatste twijfel weggesmolten over zijn politieke leiderschap. „Het is een miraculeuze wending”, zegt politiek analist Jaroslaw Zbieranek. „Nog maar kort geleden was het niet duidelijk of Tusk wel de echte leider van Burgerplatform was.”

Anders dan PiS, dat strak wordt geleid door Kaczynski, was Burgerplatform jarenlang een partij met twee gezichten. Het liberale kamp werd geleid door Tusk, het meer conservatieve door Jan Rokita, een tenor van de Poolse politiek. Maar vlak voor de verkiezingen sloot de eigengereide vrouw van laatstgenoemde, Nelly Rokita, zich opeens aan bij de campagne van premier Kaczynski.

Ze noemde Tusk „een dolle hond die wild om zich heen bijt” en bracht haar eigen man zwaar in verlegenheid. Die trok zich dan ook wijselijk terug uit het politieke leven. Daarmee werd de leiderschapsstrijd in Burgerplatform, met de onbedoelde hulp van Kaczynski en Nelly Rokita, na jaren alsnog beslecht. En na zondag, toen de liberalen 41,5 procent van de stemmen kregen, is de positie van Tusk helemaal onbetwist.

Kaczynski is nog niet helemaal verslagen. Zijn tweelingbroer Lech Kaczynski is president van Polen en die kan gaan dwarsliggen, door wetsvoorstellen van Tusk te vetoën. De president, die normaal boven de partijen hoort te staan, kan niet verbergen wat hij van de opvolger van zijn broer vindt: al anderhalve week weigert hij Tusk te feliciteren met diens overwinning. „Maar samen met LiD beschikt Tusk over de grondwettelijk vereiste meerderheid om presidentiële veto’s te kunnen negeren”, zegt analist Zbieranek.

Ook in het buitenland zit Tusk op rozen. De felicitaties stroomden afgelopen week binnen, uit Brussel, uit Moskou, uit Berlijn en uit andere Europese hoofdsteden. Politici konden hun vreugde over de nederlaag van dwarsligger Kaczynski nauwelijks verbergen. Bondskanselier Angela Merkel, die moeilijke jaren met Polen beleefde, deed haar best om dit wel te doen. Ze zei, via een woordvoerder, te hopen dat de relatie „constructief zal blijven”. „Duitsland heeft liever makkelijke bondgenoten”, was de bittere reactie van Kaczynski, die claimt dat dankzij zijn harde stijl de westelijke buur weer respect heeft voor Polen.

Jaroslaw Kaczynski kan maar niet begrijpen dat het juist zijn onorthodoxe stijl is waarmee hij zich in binnen- en buitenland onmogelijk heeft gemaakt en dat de Poolse jeugd daarom is gaan stemmen. Tusk zou hem een bosje rozen moeten sturen.