Peulen aan de macht

The Invasion ,de vierde versie van de sf-klassieker draait nu in de bioscoop.

Wie de beste versie van Invasion of the Body Snatchers wil zien, kan beter dvd kijken.

Invasion of the Body Snatchers bewijst dat een bizar idee wel degelijk realistisch kan zijn. In de nachtmerrieachtige sciencefictionklassieker uit 1978 veranderen alle mensen op een ochtend in emotieloze, volgzame wezens. Vier tegenstribbelaars, onder wie Donald Sutherland, voelen zich de laatste normale mensen op aarde, alle anderen lopen wezenloos over straat waar ze allerlei geheimzinnige pakketjes uitwisselen.

Buitenaardse peulen blijken de boosdoeners. Zij maken een emotieloos duplicaat van alle mensen, maar zoals zo veel goede sciencefictionfilms wil Invasion of the Body Snatchers niet zozeer iets zeggen over onze toekomst of over het leven buiten onze planeet, maar over de huidige toestand op de aarde zelf. Met die buitenaardse invasie wordt eigenlijk elke vreemde macht bedoeld die andere wil overheersen. De ijzingwekkende film is een duidelijke metafoor voor totalitaire regimes, die brave burgers in verklikkers en moordenaars doen veranderen. De hamvraag is: zit die slechte kant er altijd al in of zijn het de dwingende omstandigheden waar we uit eigenbelang voor zwichten? Invasion of the Body Snatchers laat zien dat het conformisme in ons allemaal huist. Of het nu op kleine of op grote schaal is, we passen ons allemaal langzaam maar zeker aan, omdat daardoor onze overlevingskansen worden vergroot.

Het uitgangspunt van Invasion of the Body Snatchers is ijzersterk: de vier overlevenden moeten wakker blijven, want ze worden gedupliceerd tijdens hun slaap. Wij kunnen dat opvatten als een pleidooi om altijd alert te blijven, om niet in slaap te worden gesust door machthebbers en niet te bezwijken voor groepsdruk. Die moeite blijkt tevergeefs want aan de slaap ontkomt niemand, zo luidt de weinig rooskleurige boodschap.

Elk tijdperk en elke maatschappij kan zijn eigen zwaktes herkennen in de plot. Drie keer eerder is het boek The Body Snatchers verfilmd, en sinds deze week is de vierde versie uit, simpelweg The Invasion geheten. Deze matige, incoherente remake heeft één goede vondst: het laat ook de aantrekkelijke kant van een ontmenselijkte samenleving zien, want een wereld zonder emoties is ook een wereld zonder Irak-oorlog en genocide in Darfur. Ook in de versie uit 1978 worden mensen herboren in „een zorgeloze wereld vrij van angst, spanningen en haat”, zoals een van de ontwaakte replica’s vertelt.

Een ideale, egalitaire samenleving, waar hebben we dat eerder gehoord? Don Siegels oerversie van The Body Snatchers uit 1956 is vaak geïnterpreteerd als een metafoor voor de verspreiding van het communisme. De versie van 1978 bevat meer verwijzingen naar het fascisme: aan het eind wordt een groep kinderen met de bus afgezet en een ruimte binnengeleid. We horen de kinderen zeggen: „Moeten we echt gaan slapen, ik ben nog helemaal niet moe.” En het is niet moeilijk om daar een parallel met de gaskamers in te zien. De bizarre toestanden in de film worden des te angstaanjagender omdat ze door velen min of meer echt zijn beleefd. In een onderdrukte maatschappij is niemand meer te vertrouwen, want wie heeft zich aangesloten en wie niet? Het foute gedachtegoed lijkt zich als een ziekte door het land te verspreiden. Die virusparallel nam regisseur Abel Ferrara wel heel letterlijk: zijn krachtige versie uit 1994 wordt gezien als een metafoor voor de verspreiding van aids.

Alle versies laten een overgeorganiseerde maatschappij zien waar mensen aan de lopende band worden gekweekt en het leven één grote poppenkast lijkt. Dat de hele wereld eigenlijk een decor is dat speciaal voor jou is opgetrokken, is ook al uitgewerkt in films als The Matrix en The Truman Show. Wat Invasion of the Body Snatchers uit 1978 zo beklemmend maakt is dat je niet uit de poppenkast kunt ontsnappen, in tegenstelling tot het sussende einde van The Invasion. Opvallend is de afwezigheid van de media in de versie van 1978. Er komt geen cameraploeg aan te pas. Het idee dat niemand de sluipende verandering heeft opgemerkt, zelfs de televisie niet, maakt het nog claustrofobischer.

dvd

Invasion of the Body Snatchers

Regie: Philip Kaufman. Met: Donald Sutherland, Brooke Adams, Jeff Goldblum, Veronica Cartwright. 1978 (MGM) *****