Granieten verdediger stopt

Ajacied Jaap Stam dacht deze zomer al aan stoppen omdat hij „de drive” miste.

Voorlopig wil hij niets meer met voetbal te maken hebben en met rust gelaten worden.

Het wereldkampioenschap voetbal 1998 in Frankrijk. Na de uitschakeling in de halve finales tegen Brazilië proberen de spelers van het Nederlands elftal de ontgoocheling te verdrijven in een discotheek in Monte Carlo. De multimiljonairs schrikken van de torenhoge prijzen. Voor 35 euro heb je hoogstens een watertje. Angstvallig bestellen ze allemaal wat voor zichzelf. Slechts één trekt zijn portemonnee, neemt netjes bij iedereen de bestelling op en geeft gul een rondje: Jaap Stam. De verdediger moet vervolgens honderden euro’s afrekenen, toen nog in Franse francs.

Achter de façade van de grote kale verschijning met tattoos, die op elke aanvaller afschrikwekkend overkomt, gaat een zacht mens schuil. Een man die in de jungle en hectiek van het profvoetbal altijd zichzelf is gebleven. Ruwe bolster, blanke pit. Gisteren maakte hij op 35-jarige leeftijd bekend per direct te stoppen met voetballen. Zelden zal er bij Ajax een speler met applaus de perszaal hebben verlaten.

De robuuste verdediger had eigenlijk al deze zomer een punt achter zijn imposante loopbaan willen zetten. Fysieke ongemakken gaven hem niet meer de kracht die hij nodig heeft voor zijn stijl van voetballen. En voor het geld hoeft hij het natuurlijk ook niet meer te doen.

De leiding van Ajax haalde hem over door te gaan. Maar de afgelopen weken knapte er ook mentaal wat. De dood van zijn vader, de uitschakeling voor twee Europa-Cuptoernooien en nieuwe blessures, ze werkten als een katalysator. „Ik merkte dat ik een verkeerde beslissing had genomen door verder te voetballen”, vertelde Stam gisteren in de Arena. „Ik miste al eerder de echte drive. Maar de hoofdzaak was dat ik lichamelijk niet meer zo sterk ben als het geweest is. Terwijl ik het altijd van mijn fysieke kracht moest hebben.”

Stam is het prototype van een prof die onder aan de ladder begon en met keihard werken zich ontwikkelde tot een internationale topper. Via FC Zwolle, Cambuur en Willem II brak hij pas echt door in dienst van PSV. Als een onverzettelijke verdediger maakte hij indruk op manager Alex Ferguson van Manchester United, die hem voor een hoog bedrag (35 miljoen gulden, 16 miljoen euro) naar Engeland haalde. Met de Mancunians won hij drie landstitels, de Champions League en de wereldbeker. Stam bleef zijn gewicht in goud waard. Ook toen hij in onmin raakte met Ferguson over een tamelijk onschuldige opmerking in zijn biografie Head to Head, die door de tabloids enorm werd opgeblazen, wilde het armlastige Lazio Roma nog steeds een fors bedrag voor hem neertellen: 25 miljoen euro. Het leek of Ferguson een goed argument had gevonden om met de in zijn ogen al wat kwetsbare Stam, die net hersteld was van een achillespeesblessure, nog eens lekker te cashen. Ook in Italië, het land van de verdedigers, toonde hij echter onverstoord zijn grote kwaliteiten. In het seizoen voordat hij naar Ajax kwam, schakelde Stam als rechtback van AC Milan nog Ronaldinho uit die toen een topjaar beleefde bij FC Barcelona. „Overal waar ik heb gespeeld, probeerde ik altijd mijn uiterste best te doen. Ik moest het van mijn wilskracht hebben. Ik kwam altijd voetballers tegen met meer kwaliteiten. Ik moest me dan bewijzen door keihard te werken”, aldus Stam.

Hij keerde terug naar Nederland omdat hij, net als Frank Rijkaard in het verleden, de lange trainingskampen in Italië zat was. Stam heeft ongetwijfeld gedroomd van een nieuw Europees avontuur met Ajax, maar dat zat er niet in. Als een van de weinigen erkende hij ruiterlijk dat in Amsterdam de kwaliteit ontbrak om terug te keren aan de Europese top. Ondanks die teleurstelling heeft hij toch een mooie periode in de Arena gehad, zei hij gisteren. „Ik heb een korte tijd mogen voetballen bij de mooiste club van Nederland.”

Technisch directeur Martin van Geel illustreerde nog eens wat voor een positieve invloed Stam op de mentaliteit bij spelers van Ajax heeft gehad. „Na een van de eerste trainingen zagen ze Jaap buikspieroefeningen doen. Een paar dagen later deden een paar spelers al met hem mee en na een paar weken de hele selectie. Ik zie dit met lede ogen aan. We nemen afscheid van een heel grote voetballer en een goed mens.”

Stam wil voorlopig niets met voetbal te maken hebben. Hij hoopt dat iedereen hem met rust laat. De granieten verdediger van weleer is fysiek en mentaal afgebrokkeld. Toch wil hij later, als hij is bijgetankt, wel weer wat doen in het voetbal. Op 25 juli staat zijn afscheidswedstrijd gepland in Zwolle. Ajax speelt dan tegen zijn oude ploeg FC Zwolle. Nog één keer zal een spits dan zijn meerdere ontdekken in de Rots van Kampen.