Frans schimmenspel rond adoptiekinderen uit Tsjaad

Een Franse hulporganisatie wordt beschuldigd van kindersmokkel in Tsjaad. Politieke gevoeligheden tussen Afrika en Europa spelen op de achtergrond.

Zeventien Europeanen, onder wie twee journalisten, zijn vannacht in Tsjaad in staat van beschuldiging gesteld wegens betrokkenheid bij kindersmokkel. Een wreed fait divers? Meer dan dat, zo blijkt.

Er tekent zich een gecompliceerde affaire af rond een twijfelachtige operatie onder de vlag van humanitaire hulp aan Darfur, die vermengd raakt met lastige Europees-Afrikaanse politieke en diplomatieke relaties. In het hart van de affaire staat de Franse organisatie l’Arche de Zoé, die op het punt stond 103 kinderen uit het Soedanese rampgebied Darfur via Tsjaad in Frankrijk onder te brengen bij adoptiegezinnen.

Maar de organisatie opereerde onder verdachte omstandigheden. Waarnemers van onder meer de Verenigde Naties in Tsjaad uitten de afgelopen dagen twijfels of de geselecteerde kinderen wel echt wees zijn, zoals de organisatie zegt. Er is ook twijfel of ze wel uit Darfur komen, en niet uit Tsjaad. De kinderen zijn opgevangen door VN-kinderorganisatie Unicef, die uitzoekt waar de kinderen vandaan komen.

Naar nu blijkt, stond l’Arche de Zoé bij de Franse autoriteiten al langer negatief aangemerkt. Dat roept de vraag op waarom de regering in Parijs niet eerder optrad. Te meer daar een affaire met Tsjaad slecht uitkomt. Frankrijk probeert immers – samen met Groot-Brittannië – een Europese vredesmacht op de been te brengen voor Tsjaad, waar gevechten die president Idriss Déby voert met rebellen zich dreigen te vermengen met de conflicten in Darfur. De internationale troepenmacht is tegen de zin van Déby. Hij aarzelt niet om de affaire rond l’Arche de Zoé te dramatiseren. Hij dreigde de zeventien Europeanen dit weekend met straf wegens pedofilie, en vroeg zich af of ze niet van plan waren geweest „de kinderen te doden om hun organen te verhandelen”. Waarnemers legden een verband met de lastige positie waarin Déby in Tsjaad verkeert door de komst van de internationale troepenmacht en de anti-Franse stemming in het land.

Dit alles staat in scherp contrast met de goede bedoelingen waarmee l’Arche de Zoé zich afficheert. De organisatie beweert dat zij bezig was 103 kinderen uit Darfur te redden door ze – via het aangrenzende Tjsaad – over te brengen naar adoptiegezinnen in Frankrijk. De kinderen zouden zijn aangewezen door dorpshoofden en voorzien van certificaten dat zij hun ouders kwijt zijn.

L’Arche de Zoé was een van de vele initiatieven voor hulp aan Darfur. De organisatie voerde dit voorjaar aanvankelijk met steun van andere Darfur-comités een campagne om ‘10.000 kinderen’ uit het door oorlog getroffen gebied in Soedan elders onder te brengen, van wie 1.000 in Frankrijk. Honderden Franse gezinnen schreven cheques uit: 2.400 euro om de operatie te ondersteunen en zich te melden als adoptiegezin. Maar andere hulpcomités namen snel afstand van l’Arche de Zoé.

[Vervolg Tsjaad: pagina 5]

Parijs waarschuwde, maar greep niet in

Motief: op alle vragen over het hoe en wat van de adoptieoperatie antwoordde voorzitter Eric Breteau: dat is geheim.

Ook de Franse overheid nam sinds mei herhaaldelijk afstand van deze hulpoperatie, onder verwijzing naar de onduidelijke omstandigheden waarin zij werd opgezet. Organisator Breteau zou hebben geweigerd de Franse overheid opheldering te verschaffen over zijn contacten in Darfur, de selectie van de kinderen en de financiering van de operatie. De Franse staatssecretaris voor Mensenrechten, Rama Yade vertelde dit weekeinde dat haar ontmoeting met Breteau op 31 juli „heel slecht verliep.” Volgens Yade heeft zij de organisatie toen gezegd dat deze „geen steun” zou krijgen van de Franse overheid.

Maar Parijs verhinderde de actie lange tijd niet. De Franse advocaat van l’Arche de Zoé voert nu het omgekeerde argument aan ter verdediging van de organisatie: „er is geen verbod gekomen.”

Naar nu blijkt werd vorige week alsnog de Tsjadische overheid gewaarschuwd, nadat een Franse rechter een vooronderzoek had ingesteld na een vraag van een van de donerende adoptiekandidaten.

De Tsjadische autoriteiten grepen meteen in na de Franse waarschuwing. De zeven Franse vrijwilligers van l’Arche de Zoé werden gearresteerd, evenals het zeskoppige Spaanse vliegtuigpersoneel dat de organisatie had ingehuurd en een Belgische piloot. En dus twee Franse journalisten, die de adoptie-operatie van l’Arche de Zoé wilden vastleggen. Voor de feiten die hen ten laste worden gelegd, kunnen ze levenslange dwangarbeid veroordeeld worden.

De arrestatie leidde tot opmerkelijke reacties. De Franse president Sarkozy noemde een adoptieactie van de Franse organisatie „illegaal en onaanvaardbaar”. Opmerkelijk, omdat Europese overheden meestal de nadruk leggen op de rechtsbescherming van hun ingezetenen in het buitenland. De Franse ambassadeur in Tsjaad wekte verbazing door uitdrukkelijk te verklaren dat de verdachten in Tsjaad berecht zullen worden. De Spaanse autoriteiten pakten het anders aan. Zij probeerden in contact te komen met de Tsjadische autoriteiten om te onderhandelen over vrijlating van de Spaanse betrokkenen.

De scherpe Franse reacties hebben Parijs intussen in het defensief gebracht. De organisatie voor persvrijheid Reporters Sans Frontières kwam in het geweer voor de twee betrokken journalisten die niet bij de organisatie l’Arche betrokken zijn, evenals het fotoagentschap CAPA, opdrachtgever van een van de twee. Staatssecretaris voor Mensenrechten Rade legt nu nadruk op rechtsbijstand en wijst politieke dimensies van de hand: „Deze affaire heeft niets maken met de internationale troepenmacht die in voorbereiding is voor Tsjaad”, zei ze gisteren.