Spoken word

,,Spoken word heeft in elke stroming en elke periode van popmuziek wel een rol of een bijrol gespeeld. Maar buiten de rap kreeg het nooit een zelfstandige plek. Met Recitement probeer ik dat te veranderen, met bijdragen uit de wereldliteratuur – in zeven talen. Daar heb ik nu muziek bij gemaakt die meer pretendeert te zijn dan zomaar een ondergrondje.”

Stephen Emmer (1958) is waarschijnlijk de meest gehoorde componist van Nederland. Hij was ooit actief in de experimentele groep Minny Pops, die nog een Engelse tournee in het voorprogramma van Joy Division volbracht. Daarna speelde hij in de Britse groepen Associates en Lotus Eaters. Sindsdien maakt hij vooral muziek voor televisieprogramma’s, zoals de ‘tunes’ van het NOS Journaal, Nederland 2, RTL Boulevard. Op de cd Recitement musiceert hij bij gesproken woord van mensen als Jorge Luis Borges, Remco Campert, Lou Reed, Sacha de Boer, Ken Nordine, Sylvia Kristel, Samuel Beckett en Richard Burton.

,,Spoken word kan poëzie zijn, maar ook proza, een anekdote of een fragment van film, radio of televisie. Als het maar artistieke expressie in zich bergt. Anders dan rap hoeft spoken word niet te rijmen. Het heeft altijd een underground-plek gehad, maar nu heb je zelfs spoken word-bands, zoals King Missile. De beat poets staan ook weer in de belangstelling.

,,Mijn bedoeling was om muziek te laten reageren op het gesproken woord. Rap is heel ritmisch, op de beat, en opera is een libretto op niet zulke ritmische muziek. Daar probeer ik tussenin te zitten, door technieken uit beide kampen te gebruiken. In de rap hoor ik altijd een vaste toonsafstand tussen de rapper en de beat. Ik heb de muziek op dezelfde toonsafstand gelegd als bij rap, en dan krijg je een vergelijkbaar flow-principe. Dat vond ik wel een mini-eureka-ervaring.”

,,Als de stem als het ware de dirigent is van het stuk, moet je hem braaf volgen of juist contrasteren. Iemand als Richard Burton, de Rolls Royce onder de stemmen, stottert opzettelijk. Net even vertragen, net voor het ritme uit of er weer achteraan. Allemaal heel subtiele dingen, waardoor het een meestervertelling wordt. Want heel wat spoken word is saai, moet ik zeggen. Je kunt al die afwijkinkjes, aarzelingen en stotteringen gebruiken als handvat om de muziek vorm te geven. En dan komt er nog bij: waar gaat het over, welke taal en wat voor tijdsbeeld? Bij Allen Ginsberg gaat het over Amerika in de jaren zestig. Nou, dan stop ik daar mijn interpretatie van psychedelica bij en al met al heb je dan een soort format.”

,,Na mijn tijd in bands heb ik vooral opdrachtmuziek gemaakt. Maar dat wordt zo commercieel, met doelgroepdenken en al, dat ik daar nauwelijks meer mijn artisticiteit in kwijt kan. Dus wou ik weer vrij werk maken, maar in die twintig jaar ben ik kennelijk zo beroepsgedeformeerd geraakt, dat ik ook daar niet zonder opdracht kan. Ik ben van beroep eigenlijk beeldcomponist, ik maak muziek bij beeld, en op deze plaat ben ik tekstcomponist. Daarbij voel ik me beter thuis dan bij volstrekt autonome muziek.”

,,Mijn vader (nieuwslezer Fred Emmer, red.) is bekend geworden met een soort van spoken word, zonder artistieke meerwaarde weliswaar. Hij had altijd commentaar op gesproken woord op televisie: verkeerde klemtoon, eindigt te laag, haalt geen adem, praat onder zijn stem. Want in dat vormaspect zit ook begrip van de tekst, vond hij. Dus ik zal het wel van huis uit hebben meegekregen, mijn fascinatie voor spoken word.”

Stephen Emmer/diverse artiesten: Recitement (Supertracks, distr. Challenge); www.recitement.com