Overspel schokt nabestaanden bij Peer Wittenbols

Toneel: Op de ziel, van Peer Wittenbols, door Toneelgroep Oostpool. Regie: Rob Ligthert. Gezien: 27/10 Huis Oostpool, Arnhem. Aldaar t/m 9/12. Inl: 026-4459625 en www.oostpool.nl.

Gaan mensen vreemd omdat ze een ongelukkig huwelijk hebben? Volgens schrijver Peer Wittenbols hoeft dat niet per se zo te zijn. Maia in zijn nieuwe stuk Op de ziel heeft het best fijn met haar man Lode. Toch is ze een relatie aangegaan met een ander.

Die relatie is alweer voorbij wanneer Op de ziel begint. Want Maia’s vriend Vincent leeft niet meer. Hij is verongelukt. Ineens staat Anne voor de deur om het slechte nieuws te vertellen. Anne is Vincents weduwe. In paniek is ze naar Lode en Maia gevlucht.

Het is een sterke zet van Wittenbols en regisseur Rob Ligthert om met de dood van Vincent te beginnen. In plaats van met het vreemdgaan zelf, houden we ons met het effect ervan bezig. Het effect ervan op Lode, die al die tijd, drie jaar lang, niets van de liefdesrelatie wist. Het effect ervan op Maia, die plotseling in de rouw is. En het effect ervan op Anne, die de intiemste vragen aan de minnares van haar echtgenoot stelt.

De drie zijn in de war, om het zacht te zeggen. Ouderwetse reactiepatronen bieden geen soelaas meer. Geweld en haat en wraak: voor zulke primitieve gevoelens zijn deze mensen te modern. Te ontwikkeld ook. De gedachte aan vergelding komt wel even bij de bedrogenen op, maar uitvoering ervan stuit hen tegen de borst. Het jachtgeweer dat Anne heeft meegenomen gaat niet af; keurig bergt ze het ding weer op; er is geen bloed gevloeid.

Wat blijft, dat is de woede. Ook bij Maia, die niet voor de begrafenis was uitgenodigd. Maar de woede botst met de liefde. Ja, Lode houdt nog van zijn vrouw; vertederd kijkt hij naar haar tranen. En Maia houdt nog van haar man. Ze dacht alleen dat er wel plaats was voor twéé liefdes.

Ligthert en Wittenbols maken theater over mensen als zijzelf, fatsoenlijke, redelijke mensen, jonge veertigers die niemand willen kwetsen en dat ondanks hun goede bedoelingen toch doen. Het Vierde Rijk, over de post-elf-september-angst, was een uitstapje naar de grote zaal en de grote wereld. Nu is het onafscheidelijke duo van Toneelgroep Oostpool weer teruggekeerd naar de persoonlijke thema’s en de kleine zaal. De tekst van Op de ziel klinkt authentiek en doorleefd.

Maar Peer Wittenbols zou Peer Wittenbols niet zijn zonder subtiele stilering. De zinnen zijn ultrakort, en tussen de gebalde uitspraken door vallen lange stiltes. Het gevolg is een staccato-taal vol pijnlijke ogenblikken. Onharmonieus gemonteerde videobeelden, de gezichten van de personages meestal, volgen die bewust hakketakkerige choreografie.

Malou Gorter, Anne Martien Lousberg en Jaap Spijkers kunnen met die stijl uitstekend overweg. Gorter speelt Maia met een mooie mengeling van boosheid en verdriet. Niets heeft zij van de traditionele slet: Maia oogt als een beschaafde dame die zich van geen kwaad bewust was toen zij de affaire begon. Lousberg is Anne, een fragiele vrouw, opgejaagd, radeloos en soms verrassend scherp.

En dan de Lode van Jaap Spijkers. Wat een energie steekt die man in het onderdrukken van zijn primaire emoties. Als een gekooid dier stapt de bedrogen man door de strak vormgegeven kamer; een getergd man is hij die niet tussen hardheid en zachtheid weet te kiezen.

Drie geschokte zielen houden ons een spiegel voor.